Aan de noordrand van Brabant, net boven Oss, ligt het historische stadje Megen. Tussen de uiterwaarden van de Maas en het omliggende polderlandschap vormt Megen een verrassend monumentaal geheel. Hoewel het de omvang van een dorp heeft, beschikt het al sinds de middeleeuwen over stadsrechten en een beschermd stadsgezicht.

Tijdens een stadswandeling onder leiding van gids Jan maakten we kennis met de rijke religieuze geschiedenis, bijzondere gebouwen en opmerkelijke bewoners van Megen.

Startpunt: Acropolis Megen

De route begon bij het Acropolisgebouw, waar gids Jan ons opwachtte. Dit gebouw werd oorspronkelijk gebouwd als school van het klooster en groeide van zes leerlingen naar een volwaardige Latijnse School van de Franciscaner orde. De paters waren de docenten en de leerlingen verbleven bij gezinnen in het dorp. Hierdoor ontstond een hechte band tussen de geestelijken en de inwoners van Megen. De school bleef bestaan tot 1967 en werd daarna een gemeenschapshuis. Op de dag van ons bezoek was er toevallig een toneelvoorstelling bezig.

Minderbroedersklooster Franciscanen

Onze wandeling ging verder naar het Minderbroedersklooster. Jan vertelde dat de marmeren platen op de muren eigenlijk beschilderd hout zijn. In vroeger tijden was echt marmer niet per se duurder, maar hout werd gekozen omdat marmer in de winter zou kunnen barsten door de kou. Het handmatig beschilderen van hout om op marmer te lijken vereist veel vakmanschap.

In de tijd dat het klooster werd gebouwd, was Megen een ‘vrije heerlijkheid’ – een autonome regio. Het hoorde niet bij Staats-Brabant en kon daardoor katholiek blijven, terwijl elders alleen het protestantisme werd toegestaan. Het klooster was veel groter dan nodig was voor het kleine stadje en trok daarom ook mensen uit de omgeving aan. Vandaag de dag wonen er nog altijd zes monniken in het klooster.

Everardus Witte

Een aparte ruimte in het klooster is gewijd aan broeder Everardus, geboren als Jan Witte. Hij probeerde meerdere opleidingen te volgen om priester te worden, maar zonder succes. Toch voelde hij zich sterk aangetrokken tot het religieuze leven en trad in 1891 toe tot het franciscanenklooster in Alverna. Daarna verhuisde hij naar Megen, waar hij als portier en huisschilder werkte. In het klooster had je destijds paters (gestudeerd in theologie) en broeders (zonder universitaire opleiding).

Wilhelminastraat

In de Wilhelminastraat zie je nog huizen waarin de studenten van de Latijnse School verbleven. Zij woonden bij inwoners van Megen die als hospita fungeerden. Dit benadrukt opnieuw de verwevenheid tussen religieus leven en burgermaatschappij in Megen.

Sint-Servatiuskerk

Aan de andere kant van Megen staat de Sint-Servatiuskerk, gebouwd in 1872 ter vervanging van een afgebrande kerk. Tegenwoordig wordt het gebouw gebruikt door een Romeens-orthodoxe geloofsgemeenschap. Gids Jan vertelde dat mensen uit heel Nederland hier naartoe komen. Hij is blij dat de kerk op deze manier behouden blijft.

Klooster Sint Josephsberg – Clarissen

Aan de rand van Megen staat nog een klooster: dat van de Clarissen. Hier wonen nog ongeveer zes zusters. Vroeger moesten zusters bij intrede een bedrag van 3000 gulden meebrengen – een fortuin in die tijd. Dat geld werd belegd zodat de zuster van de rente onderhouden kon worden. Zusters zonder dit bedrag verbleven aan de andere kant van het klooster.

Het leven van de zusters was streng afgeschermd. Bij werkzaamheden door mannen werd het klooster gedeeltelijk afgesloten, zodat de zusters geen mannen zouden zien – vanaf het moment van intrede zagen ze nooit meer een man.

Er waren slechts twee plekken met verwarming: in de ziekenboeg en de keuken. Pas toen een arts constateerde dat te veel zusters ziek werden, werd verwarming in het hele klooster aangelegd.

Gids Jan vertelde dat hij meewerkt aan een plan om het klooster grondig te renoveren. Hiervoor moeten zowel de zusters als de overheid akkoord geven, wat meerdere overlegrondes vereist.

De zusters zijn nog steeds actief: ze bakken hosties (de “koekjes” die in de kerk worden gebruikt), geven yogalessen en mindfulness-trainingen en runnen een guesthouse.

Karel Brimeu

Op het centrale plein staat een standbeeld van Karel Brimeu, een belangrijke graaf van Megen. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog koos hij de kant van Spanje, waarmee hij in de ogen van sommigen een landverrader werd. Toch wordt hij in Megen geëerd, vooral omdat hij katholiek bleef in een overwegend protestantse tijd.

Beersche Overlaat

De Beersche Overlaat verwijst naar een gebied ten westen van Megen waar de Maas vroeger kon overstromen. In de 16e eeuw werden opzettelijk lage stukken dijk aangelegd tussen Gassel en Linden, zodat overtollig Maaswater daar zijn weg kon vinden.

Later kreeg de naam Beersche Overlaat ook betrekking op een veel grotere noodbedding: een rivierpolder van enkele kilometers breed en ruim 40 kilometer lang, die bij hoogwater onderliep en tijdelijk de vorm aannam van een rivier – de Beerse Maas. Deze situatie bracht veel overlast voor bewoners met zich mee. In 1942 werd de laatste overlaat gesloten.

Bij Megen was een zogeheten compartimenteringsdijk aangelegd, bedoeld om het water in delen te kunnen beheersen. Deze grensde aan het graafschap Ravenstein, en er was vaak discussie over het wel of niet doorsteken van deze dijk bij hoogwater.

Conclusie

De stadswandeling door Megen, onder leiding van gids Jan, gaf een indrukwekkend beeld van een klein stadje met een rijke geschiedenis. Vooral de kloostertradities en de manier waarop religie en gemeenschap eeuwenlang met elkaar verweven waren, maken Megen tot een unieke plek. Door de verhalen over monniken, zusters, studenten, en historische figuren als Karel Brimeu komt het verleden tot leven. Een bezoek aan Megen is een aanrader voor iedereen die houdt van geschiedenis, rust en bezinning.