Overdag is Kotor druk met cruiseschepen en groepen. ‘s Avonds worden de steegjes stil, krijgen de stenen een warme gloed en ligt de baai er als een spiegel bij. Dit is mijn avondwandeling, van Muo tot diep in de oude stad.
Muo en langs het water
Ik begon aan de Ribarska in Muo, met het beste uitzicht op de verlichte stadsmuur van Kotor over het water. Via de Put II Dalmatinske Brigade loop je langs de baai naar de stad. Let op het verkeer, want de stoep is niet overal breed.
Njegoševa en de haven
Vanaf de Njegoševa zie je de Kotorska tvrđava in zigzags de berg op klimmen. De beklimming doe je beter overdag, maar het verlichte silhouet is ‘s avonds al mooi genoeg. Bij de haven aan de M-1 spiegelen de lichten van de oude stad in het water.
De oude stad
In de Zanatska ulica kom je de katten van Kotor tegen, die op trappen en vensterbanken liggen alsof de steegjes van hen zijn. Het Pjaca od mlijeka (Melkplein) is klein en intiem, en bij het Arsenaal (Zgrada Arsenala) vind je terrassen om iets te eten of te drinken. Mijn wandeling eindigde weer op de Ribarska, nu aan de kant van de oude stad.
Limburg is een heerlijke provincie om te wandelen. Van glooiende heuvels en holle wegen in Zuid-Limburg tot uitgestrekte bossen, beekdalen en rivierduinen in het noorden. Tijdens mijn wandelingen door de provincie heb ik verschillende bijzondere gebieden ontdekt. Dit zijn zeven wandelingen die de moeite waard zijn als je Limburg te voet wilt verkennen.
1. De ENCI-groeve en de Sint-Pietersberg
De Sint-Pietersberg bij Maastricht is een van de meest bijzondere wandelgebieden van Limburg. Vooral de voormalige ENCI-groeve maakt indruk. Waar vroeger mergel werd gewonnen voor de cementindustrie, heeft de natuur inmiddels een belangrijke plek gekregen. De steile mergelwanden en de uitzichtpunten maken dit een bijzondere bestemming voor een wandeling.
Het Savelsbos is een hellingbos tussen Maastricht en Eijsden. Je vindt er smalle bospaden, holle wegen en hoogteverschillen die het wandelen afwisselend maken. Tussen de bomen liggen oude mergelgroeven en op open plekken kijk je uit over het Limburgse landschap.
Het gebied is een mooie bestemming voor wie graag door bossen en over heuvelachtige paden wandelt. Tijdens de Dutch Mountain Trail kun je deze omgeving ontdekken.
Het Geuldal behoort tot de bekendste wandelgebieden van Limburg. De rivier slingert door een groen landschap met beboste hellingen, weilanden en karakteristieke dorpen. Rondom Valkenburg kun je natuur bovendien goed combineren met historische bezienswaardigheden.
De afwisseling tussen dalen, heuvels en dorpen maakt deze omgeving aantrekkelijk voor wandelaars die graag een langere route lopen.
De Mookerheide ligt in het noorden van Limburg, vlak bij de grens met Gelderland. Het landschap bestaat uit bos, heide en heuvelachtige paden. De historische schansen herinneren aan het militaire verleden van deze omgeving. Vanaf de hoger gelegen delen heb je mooie uitzichten over het landschap.
De combinatie van natuur, geschiedenis en hoogteverschillen maakt dit een aantrekkelijke bestemming voor een wandeling.
Nationaal Park De Meinweg ligt bij Herkenbosch, vlak bij de Duitse grens. Het landschap is bijzonder door de verschillende terrassen in de bodem. Daardoor wandel je afwisselend door bossen, over heidevelden en langs open plekken met uitzicht.
De Meinweg is een goede bestemming voor wie langere stukken door de natuur wil lopen. Het afwisselende landschap maakt het gebied aantrekkelijk in verschillende seizoenen.
In Noord-Limburg vind je Nationaal Park De Maasduinen, een bijzonder natuurgebied met rivierduinen, bossen, heide en vennen. Het landschap is gevormd door wind en water en verschilt sterk van het heuvelachtige zuiden van de provincie.
Tijdens Pieterpad-etappe 19 liep ik door dit gebied. Onderweg kom je langs de Looierheide en het Quin, waar zandduinen, heide en water samen een afwisselend landschap vormen.
Het Leudal is een bijzonder natuurgebied in Midden-Limburg, met bossen, beekdalen en historische watermolens. De beken slingeren door het landschap en zorgen voor veel afwisseling. Ook de oude Leumolen is een interessant herkenningspunt in het gebied.
Tijdens het Hertogenpad wandelde ik van Neer naar het Leudalmuseum. Deze etappe voert door het natuurgebied en is een mooie manier om het Leudal te ontdekken.
Limburg heeft veel meer te bieden dan alleen de bekende heuvels van Zuid-Limburg. Van de indrukwekkende ENCI-groeve en de holle wegen van het Savelsbos tot de rivierduinen van De Maasduinen en de beekdalen van het Leudal: ieder gebied heeft zijn eigen karakter. Met deze wandelgebieden ontdek je hoe afwisselend Limburg kan zijn.
Tijdens het wandelen houd ik graag mijn afgelegde afstand en route bij. Daarvoor gebruik ik TrailTrackr, een app waarmee je wandelingen kunt opnemen en je route achteraf kunt bekijken.
Twee Schansenroute over Landgoed Mookerheide (2026) – Zomereik | foto 5
TrailTrackr voor Android zit sinds kort in een gesloten test op Google Play. Een groepje mensen gebruikt de app in het dagelijks leven en laat me weten waar het misgaat. Zo kwamen er al meldingen binnen over opnames zonder plaatsnaam en over opnames met de locatie uit en elke melding maakte de app beter.
Soms is de beste feedback geen review, maar één berichtje van een tester: “Met mij krijg je er meteen een test bij, namelijk of de app toegankelijk is voor slechtzienden.” Met een smiley met de handen voor de ogen erachter. Een grapje, maar ook een terechte opmerking.
Volgens diezelfde tester gaat het in apps vaak mis op twee dingen: de lettergrootte en het contrast. Ik gebruikte TrailTrackr zelf met de standaard tekstgrootte, dus ik had het niet gezien.
Waarom grote tekst een echte test is
Wie slecht ziet, zet de tekst op zijn telefoon groter. Android heeft daarvoor de lettergrootte (font_scale), iOS en Apple Watch hebben Dynamic Type. Op het grootste toegankelijkheidsformaat wordt tekst ruim twee keer zo groot. Dan blijkt een scherm dat er prima uitziet ineens niet meer te werken:
tekst die wordt afgekapt of over andere tekst heen valt;
knoppen die buiten beeld verdwijnen, ook de knop die je nodig hebt om een opname te starten of te stoppen;
rijen met meerdere waarden naast elkaar waar één letter per regel overblijft;
schermen met vaste hoogtes die niet meegroeien.
Een buitenapp moet dit extra goed kunnen. Je gebruikt hem in de zon, onderweg, vaak met een snelle blik.
Wat er nu anders is
Ik heb alle schermen, dialogen en sheets nagelopen op het grootste tekstformaat, in het Nederlands omdat dat de langste teksten heeft. De regel is nu: geen vaste puntgroottes of vaste hoogtes rond tekst. Concreet:
Meegroeiende maten. Groottes schalen mee met de tekstinstelling en hoogtes zijn een minimum, geen vast getal. Waar de indeling ruimte nodig heeft, is er een bovengrens zodat het scherm niet uit elkaar valt.
Lange inhoud scrolt. Sheets met een vaste hoogte, de rechtenschermen en de lijst om statistieken aan te passen scrollen nu mee.
Rijen die niet passen, gaan onder elkaar. Op iPhone komt de startknop onder afstand en duur, de statistiektegels staan één per rij en tracklijsten en totalen stapelen. Instellingen zetten schuifregelaars en knoppen onder hun titel. Op Android doet het opnamescherm hetzelfde zodra de tekst groter wordt dan ongeveer 130%.
Grafieken lezen mee. Het label naast de assen groeit mee, tot een grens, zodat hoogte- en snelheidsgrafieken leesbaar blijven.
Apple Watch. De metingen en bedieningsschermen scrollen en schalen en de vier knoppen staan onder elkaar.
De hoofdactie blijft bereikbaar. Wat de tekst ook doet, Start en Stop blijven in beeld.
Ook de kleuren van de rechten onder Instellingen zijn duidelijker: de Locatie-rij noemt precies welke instelling je hebt gekozen (“Altijd”, “Tijdens gebruik van de app”, “Nooit”) en kleurt groen, oranje of rood. Je hoeft dus niet alleen op een kleur te vertrouwen om te weten of het goed staat.
Ook op iPhone
Bij het nalopen bleek dat de iPhone-versie vergelijkbare problemen had. Niemand had dat in het afgelopen jaar gemeld. Dat is precies het probleem met toegankelijkheid: wie een app niet kan lezen, schrijft meestal geen mail, maar stapt over op een andere app. Dus wat je niet hoort, is niet hetzelfde als wat er niet is.
Hoe ik het in de gaten houd
Dit is geen eenmalige schoonmaak. Er staat nu een vaste regel voor elk scherm dat ik toevoeg of verander: eerst op het grootste tekstformaat bekijken, dan pas klaar. Zo voorkom ik dat het bij de volgende update weer terugkomt.
Wat ik ervan leer
Als maker zie je zulke problemen zelf niet snel. Ik weet waar alles zit en ik gebruik de app met de standaardinstellingen. Zonder deze opmerking had ik het waarschijnlijk nog lang niet gemerkt.
Dank aan de tester voor het meedenken.
Android met grote lettergrote | foto 1iOS met grote lettergrote | foto 2Android & iOS normale grote | foto 3
Vandaag stond er een rijdag op het programma: van Mostar naar Kotor, grotendeels over kleinere wegen en later langs het water. Voor we vertrokken, maakten we nog een laatste stop in Mostar, bij de Fortica.
Fortica: een laatste blik over Mostar
Na een paar dagen in en rond de stad wilden we Mostar nog één keer van bovenaf zien. Daarvoor reden we naar de Fortica, het uitkijkpunt boven de stad. Dit is een goede plek om te zien hoe de stad in elkaar zit, iets wat je vanuit de straatjes beneden minder goed ziet. Van boven kijk je uit over de daken en de Neretva, die dwars door de stad loopt. Je ziet het contrast goed: de oude binnenstad met de minaretten en de brug en daaromheen nieuwere wijken en op sommige plekken nog gebouwen die sporen van de oorlog dragen. Het was rustig boven en we namen de tijd voor foto’s vanuit verschillende hoeken. Het is ook een mooie plek om de dagen in Mostar even op een rijtje te zetten. We hebben de stad nu van dichtbij en van een afstand gezien en dat geeft een completer beeld. Bij het uitkijkpunt en in de stad zagen we nog een paar keer de tekst “BiH volim te”, wat zoiets betekent als “Bosnië, ik hou van je”. Het laat zien dat het land voor veel mensen hier erg belangrijk is.
Weg uit Mostar
Daarna begon de rit. We verlieten de stad via de S.S. Kranjčevića en stopten al snel bij het water voor een paar foto’s. Een rustig begin van de dag. We reden via kleinere wegen door het binnenland. Via de R-427 kwamen we door Todorovići en daarna volgden we de R-I 6101 langs de Bregava. Het werd steeds rustiger op de weg, met weinig verkeer en veel groen. Bij Čeplica reden we over de R-I 6103, waar we een oude Magirus-Deutz vrachtwagen tegenkwamen.
De Baai van Kotor
Na de grens veranderde het landschap. In Montenegro reden we langs de Baai van Kotor, met steile bergen aan de ene kant en het water aan de andere. We volgden de M-8 langs Risan en Strp en stopten daarna een paar keer bij Lipci, waar het uitzicht over de baai erg mooi was. Via de M-1 reden we vervolgens weer langs Risan en Sopot, waar we een grot langs de weg zagen. Zo ging de middag verder: rijden, stoppen voor een foto en weer door.
Bijna in Kotor
Bij Donji Orahovac maakten we nog een paar laatste stops voordat we Kotor bereikten. Het licht werd inmiddels zachter, met het water en de bergen als achtergrond. Zo gaan we de stad zelf nog verkennen, met onder andere de stadsmuur en de kabelbaan.
Na Mostar-centrum te hebben ontdekt en het oorlogsmuseum gingen we vandaag de omgeving in. Het plan was een rondje langs vier plekken: Blagaj, Počitelj, de watervallen van Kravica en het Milenijski križ boven de stad. Het werd een dag met mooie plekken, maar ook met een paar minder prettige ontmoetingen.
Blagaj: mooi, maar een slechte start
Blagaj ligt zo’n twaalf kilometer ten zuidoosten van Mostar, bij de bron van de Buna. Het derwisjklooster (de tekke) staat direct tegen een steile rotswand aan, met het water er vlak voor. Op foto’s ziet het er sprookjesachtig uit en ter plekke is dat niet anders. Toch begon het bezoek niet goed. Al bij de parkeerplaats werd er geschreeuwd en kregen we het gevoel dat je hier vooral als portemonnee wordt gezien. Dat was geen prettig welkom en het drukte de sfeer behoorlijk. De plek zelf blijft de moeite waard, maar we waren blij toen we weer in de auto zaten.
Počitelj: rustig en indrukwekkend
Het tegenovergestelde vonden we in Počitelj. Dit versterkte Ottomaanse dorpje ligt tegen een helling boven de Neretva. Je loopt over steile, kasseiachtige paadjes omhoog langs oude stenen huizen, een moskee en de toren, en boven is er een prachtig uitzicht over de rivier en de omgeving.Hier was het relaxed. Geen gedoe, geen gehaast, gewoon rondlopen en fotograferen. Draag wel goede schoenen, want de stenen zijn glad en het gaat flink omhoog. Voor ons was dit het mooiste punt van de dag.
Kravica: mooi, maar vooral commercieel
Daarna reden we naar de watervallen van Kravica. De waterval is breed en bijna halfrond, met water dat van een rand van ongeveer 25 meter naar beneden stort. Het ziet er indrukwekkend uit. Maar wat een verschil met Počitelj. Kravica is erg commercieel. Er is betaald parkeren en daarnaast moet je ook nog entree betalen. Dat maakt het meteen minder sfeervol: je loopt tussen allerlei toeristen en alles draait hier om geld verdienen. Is het de moeite waard? Voor wie van watervallen houdt wel, maar verwacht geen verborgen plek. Ga vroeg of laat op de dag als je het rustiger wilt hebben.
Milenijski križ: uitzicht over Mostar
Als laatste stop reden we naar het Milenijski križ, het grote Millenniumkruis op de berg Hum, boven Mostar. Je ziet het vanuit de hele stad staan en van boven is er een mooi overzicht over Mostar, de Neretva en de omliggende bergen. Het is een prima plek om de dag af te sluiten, zeker rond zonsondergang.
Ons oordeel over de dag
Blagaj: mooie plek, maar een onprettig onthaal bij de parkeerplaats.
Počitelj: onze favoriet, rustig en sfeervol.
Kravica: mooi, maar erg commercieel met betaald parkeren en entree.
Milenijski križ: een goed uitzicht over Mostar.
Morgen rijden we door naar Kotor in Montenegro. Dit was dus onze laatste volledige dag in Bosnië en Herzegovina.
