Tijdens mijn wandeling door Rotterdam kwam ik langs Tramhuis, een kleine kiosk op het Eendrachtsplein die tegenwoordig fungeert als startpunt voor stadswandelingen. Wat ooit een plek was met een heel ander karakter, een zaak waar je snel een vette hap kon halen, is inmiddels volledig gerestaureerd en heeft een nieuwe, culturele rol gekregen.
Ik sprak er kort met een vrouw die me vertelde over die eerdere functie van het gebouw. Het contrast met nu is groot: waar vroeger vooral snelheid en gemak centraal stonden, draait het Tramhuis nu juist om vertragen, ontdekken en beleven. Het is mooi om te zien hoe een plek kan transformeren zonder zijn historie helemaal te verliezen.
Vandaag de dag is het Tramhuis een ontmoetingspunt voor wandelaars die Rotterdam op een andere manier willen leren kennen. Niet alleen via de bekende routes, maar juist door verhalen die je anders zou missen, verstopt in straten, gebouwen en kleine details waar je normaal misschien aan voorbijloopt.
Die ontmoeting in het Tramhuis gaf mijn wandeling net dat extra laagje betekenis: een plek die niet alleen een startpunt is, maar ook een verhaal op zichzelf vertelt.
De laatste etappe staat gepland in een prachtig lente weekend. Het Marskramerpad ga ik lopen van het plaatsje Rijnsaterwoude (Zuid Holland) naar Leiden. Hier wandel ik door het Groene Hart. Het Groene Hart is een binnen de Randstad gelegen relatief dunbevolkt veenweidegebied.
Rijnsaterwoude
De etappe begint in het dorpje Rijnsaterwoude. Je wandelt het dorpje uit en al snel wordt de vaart een grote waterplas, namelijk het Braassemermeer. Hier loopt de route de polder in. Je wandelt na het gemaal langs een boerderij met manege. Deze boerderij heeft recent een toegangspoort geplaatst waardoor het lijkt alsof je er niet welkom bent. De routeschildjes zijn hier ook niet behulpzaam. Er kwam een auto aan en de bestuurster deed het raampje open en vertelde mij dat ik op de juiste weg was en ik kon zo doorlopen. De poort stond zelfs ook al even open.
Vierambachtspolder
Achter de manege kom je in de Vierambachtspolder. De in West-Nederland door turfwinning ontstane plassen werden later vaak weer drooggelegd met behulp van molens. Zo wandel je hier langs de slootkant door de akkervelden. Op een perceel is een boer met de trekker in de weer om aardappelgeulen te maken. Je wandelt verderop nog een stuk terug omdat op dat stuk net geen brug aanwezig is. Op een ander perceel zie je het groen van de aardappelen al. Er is een alternatieve route waarbij je het stuk door de polder overslaat maar ik zou je aanraden om als het kan door de polder te lopen. Bijvoorbeeld mensen met een hond moeten de uitwijkroute gebruiken.
Woubrugge
Vanuit de polder wandel je langs de asperge boer naar het dorpje. Al snel loop je daar langs het water Woubrugge binnen. Dit dorp heeft karakteristieke kerk die aan het kanaal staat. Over de brug steek ik de Woudwetering over en wandel aan de andere kant van het kanaal terug. Het lijkt misschien op doelloos heen en weer lopen maar het stuk door het dorp is zeker de moeite waard.
Wijde Aa
Het pad vervolgt na het verlaten van Woubrugge over een fietspad. Dus af en toe opzij voor een wielrenner hoort erbij. Dit is een erg mooi stuk langs de Wijde Aa. Dit water is een langgerekte oeroude veenstroom. Deze stroompjes zijn van natuurlijke oorsprong en dienen voor het afvoeren van water uit de veengebieden. Ze kenmerken zich door weinig verval en een kronkelende loop. De ontginningen van de veenmoerassen (vanaf de tiende eeuw) zijn gestart, of waren gericht op, de veenriviertjes.
Hoogmade
Over de grasdijk wandel ik in de richting van het dorp (Hoogmade) en onderweg kom ik nog een prachtige wipmolen tegen, de Vlietmolen. In Hoogmade blijf ik slapen in een tentje op de camping en geniet ik van het avondeten op een terras aan het water. Vanaf de Doesbrug vervolg ik de volgende ochtend het pad. In het buitengebied komen we nog een boer met hulptroepen tegen die een loslopende koe terug probeerde terug te drijven naar de stal. Het eerste stuk na Hoogmade is een rustige weg en verderop vervolg je de route over een smal fietspad in de richting van Leiderdorp.
Achthovense en Doeshofmolen
De Achthovense molen is een wipmolen die er vanaf 1893 staat. De voorganger van deze molen is namelijk afgebrand. De Doeshofmolen is een houten achtkantige grondzeiler ten oosten van de Nederlandse plaats Leiderdorp. Deze molen is in 1830 gebouwd. Beide molens zijn gebouwd om droge voeten te houden in de polder. Geniet hier zeker van de rust want als je de hoge snelheidstrein tussen Schiphol en Rotterdam pakt dan kom je hier onder de grond langs.
Leiderdorp
Langs de Oude Rijn over het jaagpad wandel je zo in de richting van de stad Leiden. Onderweg kom je langs een wat verscholen kerkje de Dorpskerk. Hier rusten we even uit op het bankje. Ik zie dat zondagdienst is afgelopen en zo verteld een kerkganger mij dat deze kerk er staat vanaf de 16de eeuw en tijdens het beleg van Leiden platgebrand is. Hiervoor stond er een losse toren waar ooit een Engelse koning een nachtje geslapen heeft na iets te lang op café te hebben gezeten.
Nieuwe Rijn
Er is een tweesplitsing in de rivier en hier volgt het pad de Nieuwe Rijn. Onderweg kom ik nog een paar mooie bruggen tegen. Zo kom ik ook langs de Admiraalsbrug. Op de Utrechtse brug aan de rand van de slotgracht van de stad Leiden eindigt deze etappe. Het is vanaf hier nog drie kilometer lopen naar het station.
Reistips en afstand
De hele etappe (Rijnsaterwoude naar de Utrechtse brug) is 23,8 kilometer lang. Van Rijnsaterwoude naar Hoogmade is het 12,4 kilometer wandelen en vanaf Hoogmade naar Leiden is het 11,4 kilometer stappen. Vanaf de Utrechtse brug naar het station (Leiden) komt er nog ongeveer 3 kilometer bij de afstand van de hele etappe. Rijnsaterwoude kent een busverbinding en Leiden is per trein te bereiken.
Conclusie
Het is een afwisselende route van grasdijken tot stad aan de rivier. Zo maak je een wandeling over de Hollandse vlakte. De streek kent brede kanalen en stromen waar windmolens zijn gebouwd om de polders droog te pompen. Je komt onderweg zeker ook hardlopers, wandelaars, fietsers en wielrenners tegen. Verder is Schiphol, de drukke A4 en zijn talloze provinciale wegen niet ver weg. Voor mij is het zeker een mooie moment om dit stuk van Nederland ook een keer te ervaren.
De foto’s zijn gemaakt op 29 en 30 mei 2021
In de serie van het Marskramerpad gebruik ik de etappe nummers van Wandelnet. Zie de overzichtspagina: Marskramerpad voor de andere wandelingen uit deze serie
Tussen Nieuwveen en Rijnsaterwoude wandel ik het tweede gedeelde van etappe 17 van het landelijke Marskramerpad. Een verrassende wandelroute waarin je letterlijk in de voetsporen treed van de middeleeuwse kooplieden. De zogenoemde marskramers in de middeleeuwen van stad tot stad trokken om hun waren aan de man te brengen. Dat deden zij ook in het Groene Hart.
Nieuwveen
Vanuit Alphen aan de Rijn pak ik de bus naar Uithoorn en stap ik uit bij de Dorpskerk. De bus slingert ook door Zevenhoven en Noordeinde waar het eerste gedeelde van deze etappe. In de bus spreek ik een man en vrouw die zo kunnen aanwijzen hoe ze de vorige keer gelopen hebben. De bus stopt bij een halte aan het Marskramerpad. Via de Hogendijk loop ik zo het dorp uit. Op het volgende stuk heb je zowel de linker als de rechterkant een gecombineerde 18 holes golfbaan.
Papenveer
Dit dijkdorp ten zuidoosten van Langeraar ontstond rond 1822, op dit moment werdt de katholieke kerk te Korteraar naar Langeraar werd verplaatst. Bij de voormalige veer over het Aarkanaal kwam een bescheiden dorp tot ontwikkeling dat tot een tuinbouwcentrum uitgroeide. Over de Paradijsweg wandel je tussen de kassen door. Je kunt hier niet echt ver kijken. Vlak voor de ophaalbrug over de Smitskade wandel je in de richting van Langeraarse Plassen. Dit was niet erg duidelijk op het kaartje te zien en hier miste de bordjes ook even.
Langeraarse Plassen
De waterkwaliteit en ecologie in de Langeraarse Plassen kunnen beter. Door de vele algen in het water maar ook door zwevend slib, is het water troebel en groen. In de zomer komt er regelmatig blauwalg voor. Er zijn al jaren plannen om dit te verbeteren. Langs de Leidsche Vaart wandel ik verder in de richting van Langenaar. In dit stuk heb je een mooi vergezicht over het water.
Rijnsaterwoude
Via een mooie grasdijk wandel ik in de richting van dit dorp. Vanaf de dijk heb je een mooi vergezicht over het veenlandschap. In het laatste stuk van deze etappe wandel je onder de provinciale weg (N207) wandel je door een bosje met een oude boot het dorp in.
Reistips en afstanden
Dit gedeelte van de etappe is 9,3 kilometer lopen. Zelf heb ik de gecombineerd met een stuk van de volgende etappe. In Nieuwveen is het mogelijk met de bus te komen en dat geldt ook voor Rijnsaterwoude.
Conclusie
Het stuk langs de Langeraarse Plassen en het zicht over dit meer is erg mooi en daarna het zicht over de velden. Het eerste stuk door het tuinbouwgebied heeft niet erg veel toegevoegde waarde
De foto’s zijn gemaakt op 29 mei 2021
In de serie van het Marskramerpad gebruik ik de etappe nummers van Wandelnet. Zie de overzichtspagina: Marskramerpad voor de andere wandelingen uit deze serie
Het is een stralende lentedag en ik wandel een etappe van het Marskramerpad van Nieuwveen naar Noorden. Deze plaatsen liggen in het Groene Hart. Dit gebied ligt midden in de randstad en is relatief een dunbevolkt veenweidegebied.
Nieuwveen
Nadat ik uit de bus ben gestapt bij de Kerkstaat vervolg ik het Marskramerpad. Hier wandel ik het Sint Nicolaaspad door en kom uit op de Hogendijk. Het eerste stuk ligt nog asfalt maar iets verderop wordt het een grasdijk. Je loopt hier tussen de koeien en schapen.
Polders met waterwegen
In het gebied zie je veel rechte paden en dijken. Dit geeft een goed beeld van de rest van de etappe. Zo zie je veel polders met waterwegen die hoger liggen in het landschap.
Noordeinde
Dit lintdorp heeft een bijzondere attractie. Achter de rooms-katholieke kerk ‘Heilige Johannes Geboorte’ bevindt zich de Lourdesgrot. Een Lourdesgrot of Mariagrot is een kopie van de grot van Massabielle bij de Franse stad Lourdes, waar in 1858 volgens gelovigen Maria zou zijn verschenen. Zelf is mij deze grot ontschoten.
Zevenhoven
Tot het eind van de elfde eeuw bestond dit gebied uit een moeilijk doordringbare en drassige veenwildernis. De veenwildernissen waren door hun slechte afwatering niet geschikt voor landbouw of veeteelt. In 1085 is men begonnen met de ontginningswerkzaamheden. Zevenhoven dankt zijn naam waarschijnlijk aan de mate waarin het belastingen moest afdragen. Omstreeks het jaar 1100 werd Zevenhoven aangeslagen op basis van zeven hoeven (boerenbedrijven).
Tips om er te komen en afstanden
Nieuwveen heeft een busverbinding met Alphen aan de Rijn en Uithoorn. Het plaatsje Noorden is lastig te bereiken met het openbaar vervoer. Zelf heb ik de bus naar de Kerkstraat in Nieuwveen gepakt en op dezelfde dag etappe 16 erbij gelopen. Van Nieuwveen naar Noorden gelopen is het 8,8 kilometer wandelen.
Conclusie
Het open landschap van dit gebied moet je wel aanspreken. Je wandelt wel langs veel rechte dijken waar je ver kunt kijken. Heel erg bijzonder is dit stuk niet, maar je hebt wel een weids vergezicht.
De foto’s zijn gemaakt op 13 mei 2021
In de serie van het Marskramerpad gebruik ik de etappe nummers van Wandelnet. Zie de overzichtspagina: Marskramerpad voor de andere wandelingen uit deze serie
Op een stalende Hemelvaartsdag vervolg ik de lange afstandswandeling. Het Marskramerpad ga ik lopen van het plaatsje Noorden (Zuid Holland) naar Breukelen. Hier wandel ik door het Groene Hart. Het Groene Hart is een binnen de Randstad gelegen relatief dunbevolkt veenweidegebied.
Noorden
De etappe van vandaag start bij het plaatsje Noorden, een drama op het gebied van openbaar vervoer, maar gelukkig zijn daar alternatieve oplossingen voor. De route komt langs het langgerekt lintdorp en gaat dan naar de Noordschenbuurterpolder. Ik verzin deze naam niet. Iets verderop verlaat het pad de dijk en gaat door een nieuwe natuurgebiedjes, de Groene Jonker.
De Groene Jonker
Het gebied is een moerasgebied waar enorme aantallen bijzondere vogels leven. Het gebied is erg nat in de winter en droogt deels op in de zomer. Hierdoor onstaan er voedselrijke sliprandjes. Dit is erg interessant voor de vogels.
Polders met waterwegen
In het gebied zie je veel kaarsrechte paden op een dijk langs het water. Dit geeft een goede indicatie van de rest. Polders met waterwegen die opvallend hoger liggen dan het landschap.
Kromme Mijdrecht
Achter het vakantiepark Zomerlust ligt de rivier. De Kromme Mijdrecht is een kronkelend riviertje dat loopt van de Grecht in Woerdense Verlaat, via De Hoef, naar de Amstel bij Amstelhoek. Het is een smal pad loopt kilometers langs het hooggelegen water aan de linkerkant en de laaggelegen polders aan de rechterkant.
Westveensemolen
De huidige molen is gebouwd nadat de voorganger in 1672 door de Franse troepen in de as was gelegd. Daarna zorgde een storm in 1837 ervoor dat er enorme schade aan de molen was waardoor het complete bovenhuis moest worden vervangen. Tot 1975 maalde de molen het overtollige water uit de Westveense polder. Er is toen een gemaal in de buurt aangelegd. Vanaf 2009 is er voor gezorgd dat deze molen dienst kan doen als hulpgemaal.
Lange Meentweg en de Geerweg
Het volgende stuk is vooral rechtdoor lopen langs een provinciale weg. Niet erg spannend, maar ik kwam wel een Reiger tegen. Bij de ophaalburg steek je het kanaal over en vervolg je de rechte weg.
Spengense Molen
De molen is al van een grote afstand te zien in het open polder landschap. Op zaterdagen draait de molen regelmatig. De poldermolen werd in 1841 gebouwd, nadat een voorganger was afgebrand. De molen maalde tot 1962 het water uit de polder in de Bijleveld. Daarna werd het werk overgenomen door een elektrisch gemaal. Recent is de kade nog verlaagd vanwege het inklinken van het veen. Het scheprad is verlaagd, het scheprad is het binnenwerk van de molen dat zorgt dat het water omhoog kan worden gepompt en de waterloop is verdiept.
Voetveer Joostendam
Om het over het kanaal te komen ligt er een zelfbedieningspont over de Groote Heicop. Je kunt jezelf met een wiel met handvat naar de overkant draaien. Aan de overkant moet je links af. Hier loopt ook het Floris V-pad dat naar rechts gaat en exact dezelfde kleurmarkeringen gebruikt. Op dit punt is dit is erg verwarrend.
Portengensebrug
De buurtschap Portengensebrug is ontstaan bij een kruising van land- en waterwegen. Je wandelt langs het schouwpad naar het eindpunt Breukelen.
Tips om er te komen
Het plaatsje Noorden is slecht te bereiken met het openbaar vervoer. Zelf heb ik de bus naar de Kerkstraat in Nieuwveen gepakt en een stuk van etappe 17 erbij geplakt. Andere opties zijn om de bus naar Noordeinde of Zevenhoven (N.H. Kerk) te pakken. Al deze haltes liggen direct aan het Marskramerpad. Bij alle drie de opties stopt de bus 147. Deze bus rijdt van Alphen aan de Rijn naar Uithoorn
Afstanden
De etappe van Noorden naar Breukelen is het 18,9 kilometer. Dit is de eigenlijke route. Zelf heb ik op deze dag ook een deel van de volgende etappe (van Nieuwveen naar Noorden) gelopen en dat is 8,8 kilometer extra. De andere twee opties: Noordeinde naar Noorden is 5,4 kilometer extra en van de N.H. Kerk in Zevenhoven naar het startpunt (Noorden) van de etappe is het 3,7 kilometer extra.
Conclusie
Het open landschap van het gebied moet je wel aanspreken. Sommige mensen zullen het misschien als saai omschrijven maar het helpt ook mee dat ik het in de lente heb gelopen, de natuur is al helemaal op gang gekomen. Met een zonnetje loopt het toch een stuk fijner. Het is niet anders, maar er zitten een paar niet al te leuke stuken langs provinciale wegen in de route.
De foto’s zijn gemaakt op 13 mei 2021
In de serie van het Marskramerpad gebruik ik de etappe nummers van Wandelnet. Zie de overzichtspagina: Marskramerpad voor de andere wandelingen uit deze serie
