De stad Leiden ligt in de provincie Zuid-Holland en staat bekend om de eeuwenoude architectuur. De universiteit van Leiden is opgericht in 1575 en is de oudste van het land. De Vlaamse arts en botanicus Carolus Clusius begon in Leiden de eerste Nederlandse botanische tuin: de Hortus Botanicus. Een leuk feitje is dat de Tulp werd geïntroduceerd in West-Europa vanuit de botanische tuin van de universiteit.
Pieterskerk
De Pieterskerk is een laatgotische kerk. Gotiek is de naam voor de laatmiddeleeuwse stijl die toegepast wordt in de periode 1140 tot 1500 voor architectuur. Kenmerkend is onder andere het gebruik van spitsbogen bij raam- en deuropeningen en gewelven. Van oudsher is de Pieterskerk de hoofdkerk van die stad.
Stadhuis
Zo kom ik ook langs de monumentale raadzaal. Na het ontzet van Leiden in 1574, gaf het stadsbestuur opdracht voor de nieuwbouw van een monumentale ingangspartij van het middeleeuwse stadhuis. In het middengedeelte is een aantal gevelstenen en gedenkplaten opgenomen. Na de grote brand in 1929 werd de gevel geheel nieuw opgebouwd in oude stijl met gebruikmaking van restanten van de oude gevel.
Hooglandse Kerk
Op de plek waar Oude- en Nieuwe Rijn samenstromen staat de Hooglandse Kerk, een imposante laatgotische kruisbasiliek. Het gebouw een karakteristiek silhouet. Dit komt doordat de kerk door een reeks tegenslagen nooit is voltooid.
Meelfabriek
De Meelfabriek is een industrieel complex van dertien gebouwen aan de Zijlsingel. Na sluiting van de meelfabriek in 1988 lagen het terrein en de gebouwen erop er grotendeels ongebruikt bij. Het is een tijd gebruikt als opslagplaats voor graan. Nu worden de oude gebouwen nieuw leven ingeblazen en geschikt gemaakt voor de nieuwe bestemming. Er komen appartementen, studentenwoningen, horeca, sport, kantoren en ruimte voor kunst en cultuur.
De grachten van Leiden
De grachten maken al vanaf de zeventiende eeuw al deel uit van het stadsplan. Leiden heeft maar liefst 28 kilometer aan waterwegen en 88 bruggen. De buitenste ring is aangelegd om de stad te beschermen. Deze vestinggracht is zes kilometer lang. De Leidse singels vormen één van de grootste stadsverdedigingswerken van Europa waarvan de structuur nog intact is. De stadsmuur is afgebroken. De Leidse grachten lopen dwars door de stad en zijn voorzien van kades begroeid met bomen waar boten kunnen afmeren.
Museum de Lakenhal
Museum De Lakenhal is een van de culturele schatten van Leiden. Dit stedelijke museum is gevestigd in een monumentaal pand in het oude stadscentrum. Tijdens de Gouden Eeuw in Nederland was dit het hart van de Leidse textielhandel. Hoewel de oorspronkelijke gevel intact is gebleven, is het interieur van het gebouw door de eeuwen heen veranderd. Museum de Lakenhal toont werken van de Hollandse Meesters, waaronder de in Leiden geboren Rembrandt.
Leiden is ook een prima vertrekpunt voor mooie dagtochten in de omgeving. De stad zelf een prachtige eeuwenoude architectuur. Het water is overal aanwezig in de binnenstad met de kenmerkende grachten.
Aan het begin van de etappe van de lange afstandswandeling ben ik nog even bij De Pier van Scheveningen geweest. Zo is de Scheveningse Pier ooit begonnen als een wandelpromenade op zee met aan het einde een theehuis. De pier groeide uit tot een icoon. In 1961 hebben ze de hele pier vervangen met een nieuw gebouw. Vanaf de plaatsing van de eerste pier in 1901 hebben miljoenen mensen er overheen gelopen en kunnen genieten van de zee. Het is niet alleen maar een succesverhaal. Zo ben ik hier al eens eerder geweest en lag er in 2013 vervallen bij. Nadien is de pier nog een periode gesloten geweest, maar inmiddels is deze weer herstelt in oude glorie. In 2017 is er een reuzenrad geplaatst. In het binnengedeelte van de pier zitten nu horecagelegenheden.
Het is een stralende lentedag en ik wandel een etappe van het Marskramerpad van Wassenaar naar Leiden.
De Horsten
Het prachtige landgoed is zeker een aanrader. Het is wisselt van bos tot polderlandschap. Zo bestaat De Horsten uit drie landgoederen: Raaphorst, Ter Horst en Eikenhorst. Ze werden als koninklijke eenheid beschouwd vanaf het moment dat de vermogende Prins Frederik (broer van koning Willem III) het landgoed had gekocht en in 1816 met zijn gezin in landhuis De Paauw ging wonen. Op landgoed Eikenhorst wonen koning Willem-Alexander en koningin Maxima met de prinsesjes Amalia, Alexia en Ariane.
Na een stukje gewandeld te hebben over het landgoed kom je de Seringenberg tegen. In opdracht van Prins Frederik is deze twintig meter hoge heuvel aangelegd. De heuvel is beplant met seringen. Helaas was de Seringenberg afgesloten, anders zou dit een mooi uitzicht zijn over het omliggende landgoed.
Eendenkooi
Het landgoed blijft verrassen. Je loopt over smalle met knotwilgen omzoomde kadetjes dwars door weilanden. Je wandelt over een smal pad. In het water spot ik een eendenkorf. Deze korven of hooigaasrollen worden boven het water geplaatst. Roofdieren zoals marters, vossen en katten mijden het water, waardoor eenden veilig kunnen broeden. Zo wordt de korf iets achterover op een windluwe en rustige plek geplaatst. Het is belangrijk dat de korf niet in het water terecht komt, dan overleven de eieren het niet. Normaal worden de korven geplaatst in december of januari zodat de eenden eerst even kunnen wennen aan dit nieuwe object in de omgeving.
Reistips De Horsten
Dit landgoed gaat er vanuit dat je via de website een bijdrage doet. Er staat wel een kassa maar die is gesloten. Tevens kent dit landgoed openingstijden. In de winter is dit park bijvoorbeeld op maandag gesloten. Er is een alternatieve route beschikbaar om het landgoed heen of je begint deze etappe bij het station van Voorschoten waardoor je dit stuk overslaat
Voorschoten
Niet veel later verlaat ik het landgoed en ga ik onder het spoor door. Even verderop gaat de route Voorschoten in. De route loopt een stuk door de bebouwde kom en het centrum heeft mooie huizen. Zo vervolg ik de route door de stad Voorschoten in de richting van het kanaal.
Polderpark Cronesteyn
Op de plek waar nu het polderpark is was Kasteel Cronesteyn gevestigd. We zijn nu ten zuidoosten van Leiden. Het kasteel werd gebouwd omstreeks 1300 als een versterkte boerderij. Een aantal eeuwen heeft het kasteel hier gestaan. In 1781 kocht Hendrik Kromhout het landgoed om in 1787 weer af te breken. De slotgracht is altijd blijven liggen.
Singelpark
Het singelpark ken een bijzondere verzameling bomen, het is een arboretum. Zo verzamelde ze bomen van over de hele wereld. De bomen vormen een arboretumroute door het hele park en zijn er een aantal voorzien van informatiebordjes.
Vanaf de 18de eeuw verloor het Leidse verdedigingswerk de militaire functie. Veel van de vrijgekomen ruimte werd ingevuld door de industrie. De zuidelijke rand kreeg een andere invulling. Om Leiden aantrekkelijk te houden voor welvarende burgers verrees grenzend aan de “Jan van Houtkade” het Plantsoen, een in Engelse landschapsstijl ontworpen stadspark. Het stadspark werd in 1836 opgesteld voor publiek.
Centrum van Leiden
Je wandelt door de vele smalle straatjes en steegjes. Kijk af en toe omhoog en ontdek de vele prachtige muurgedichten. De stad ligt rond de zeespiegel en kent 28 kilometer aan grachten en singels. In de binnenstad zijn maar liefst 88 bruggen te vinden en de oude binnenstad is omsingeld met water.
Ten hoogte van de Utrechtsebrug stop ik met volgen van de bordjes en wandel ik naar het station van Leiden.
Alternatieve route opties voor OV-reizigers
Vanaf de bushalte Lange Kerkdam in Wassenaar naar het eindpunt, de Utrechtsebrug in Leiden is 21,4 kilometer. Als je vanaf de Utrechtsebrug naar het station Leiden loopt komt hier nog 3 kilometer bij. Als je vanaf station Voorschoten de route volgt naar de Utrechtsebrug en dan terugloopt naar het Station Leiden loopt is dan is dat totaal 16 kilometer.
Conclusie
Landgoed de Horsten is prachtig, onderweg wissel je de stad met de polder af. Dit is niet super bijzonder, maar wel een mooie stuk. Het centrum van Leiden is zeker ook een aanrader om door heen te lopen.
De foto’s zijn gemaakt op 15 april 2021 en 16 april 2021
In de serie van het Marskramerpad gebruik ik de etappe nummers van Wandelnet. Zie de overzichtspagina: Marskramerpad voor de andere wandelingen uit deze serie
Het eindpunt van het Marskramerpad is het Kurhaus in Scheveningen. Voor vandaag loop ik de etappe in omgekeerde volgorde. Enkele eeuwen geleden liepen Duitse handelaren, de Marskramers, naar Nederland om handelswaar te slijten aan de rijke Hollanders.
Kurhaus & strand
Met de tram ben ik vanaf Den Haag centraal aangekomen bij het Kurhaus te Scheveningen. Direct achter Den Haag vind je het strand van Scheveningen, één van de populairste stranden van Nederland. Hier kun je wandelen, zonnen en zwemmen, maar ook surfen. Het Kurhaus Hotel ligt direct aan het strand. Dit hotel is geopend in 1885 en is kenmerkend voor de badplaats. Vanaf het Kurhaus is het niet ver meer lopen naar de zee. Hier zet ik mijn voeten in het water om het verste punt te markeren.
Scheveningse bosjes
Vanaf het officiële eindpunt liep ik om het Kurhaus heen en daarna nog een kilometer door de stad voordat ik het Westbroekpark bereik. Advies is om de kaart er bij te houden, want vooral het eerste stuk staan bijna geen rood-witte bordjes. Over de Haringkade begint het Scheveningse bosje. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is dit bos bijna helemaal gekapt omdat de bewoners hout nodig hadden om warm te blijven. In de jaren na de oorlog zijn grote delen opnieuw aangeplant.
Villa Sandhaghe
Op het hoogste punt staat Villa Sandhaghe aan de Hogeweg 18 werd in 1907 gebouwd. In de Tweede Wereldoorlog werd dit huis, samen met een aantal panden in de omgeving, door de Duitse bezetter gevorderd voor de huisvesting van het hoofdkwartier van de “Führer der Schnellboote” Een tunnel verbond de villa met het Belvedèreduin, waar zeven meter onder de grond een commandopost werd aangelegd. Rondom het huis kwamen ter verdediging vier kleine bunkers (tobruks) en opstellingen voor luchtafweergeschut. Toen het hoofdkwartier in november 1944 naar Duitsland werd verplaatst, nam de Seekommandant Mittelholland het complex in gebruik.
Vredespaleis
Ook ik heb het meest gefotografeerde gebouw van Den Haag op de foto gezet. Hier is onder andere het Internationaal Gerechtshof, het enige gerechtelijke orgaan van de Verenigde Naties buiten New York, en het Permanent Hof van Arbitrage gevestigd. Dit prachtige gebouw en de organisaties die er gevestigd zijn, maken Den Haag wereldwijd herkenbaar als stad van Vrede en Recht.
Plein 1813
Vanaf het Vredespaleis loop ik naar het plein. Op Plein 1813, midden in het Willemspark staat een groot monument. Zo zie je ze niet vaak in Nederland. Het was tijdens de onthulling zelfs het grootste gedenkteken van Nederland. Op 30 november 1813 zette Willem Frederik, prins van Oranje, zijn voeten in het zand op Scheveningen. Een paar weken eerder waren de Fransen hier nog de baas.
Centrum en het Binnenhof
Via de Mauritskade wandel je het centrum van Den Haag in. Hou hier de kaart goed in gaten, want de rood-witte bordjes staan hier nauwelijks. Op de Lange Voorhout is een mooie wandellaan. Deze laan zag er in een ver verleden heel anders uit. Zo stonden hier huizen schots en scheef. Keizer Karel V bracht hier verandering in. In 1536 zag hij hoe “het Dorp Die Haghe” steeds groter groeide en echte stadse kenmerken ging krijgen. Hij besloot dat alle voortuinen van de panden moesten worden samengevoegd tot een brede lindenbomen laan.
Als je de laan hebt uitgelopen kom je bij het Buitenhof uit. Hier staat haringkraam die naast het Binnenhof staat. Via de Stadhouderspoort loop je zo Binnenhof op. Hier zie je de Ridderzaal. Toevallig waren op dit moment twee ministers met de pers aan het praten. Ik heb nog even meegeluisterd en ben verder gelopen in de richting van het Mauritshuis.
Het Marskramerpad vervolgt langs het Ministerie van Financiën en loopt richting het station. Hier staat de hoogbouw van de stad. Langs snackbar de Vrijheid loop je de Haagsche Bosch in.
Haagsche Bosch
In dit stadsbos kun je heerlijk wandelen, luieren. In het speelbos kun je hutten bouwen. Het bos wordt omschreven als een groene oase in een hectische stad. Als je door het park loopt valt een diepe gracht met grote hekken je op. Paleis Huis ten Bosch in Den Haag is het woonpaleis van koning Willem-Alexander en zijn gezin.
NS-wandelingen & OV-stappers
Vanaf het station begint ook de NS-wandeling Meijendel en het Hollands Kustpad. Het Marskramerpad buigt ten hoogte van Huis ten Bosch rechts af en het kustpad en de NS-wandeling Meijendel gaat naar links. De voormalige NS-wandeling van Den Haag naar Voorschot volgt het Marskramerpad. Inmiddels wordt deze aangeduid als OV-stapper: Den Haag naar De Horsten
Landgoed Marlot
Door de groene strook wandel je verder Den Haag uit. Het landgoed Marlot grenst aan de voormalige buitenplaats Reigersbergen. Landgoed Reigersbergen is oorspronkelijk een boerderij langs de weg naar Leiden die gesloopt is tijdens Tweede Wereldoorlog. Aan de kant van de Leidsestraatweg ligt het landgoed voor een deel op een oude strandwal.
Landgoederen Wassenaar
Aan de overkant van de drukke N14 ligt Landgoed Beukenhorst waar je om heen loopt, hier wandel je door 7 landgoederen. De één heeft meer bos, de ander mooie waterpartijen.
De schelpengrot
Op Landgoed de Wiltzanck ligt een ruïne van een bouwwerk. Op dit bouwwerk groeien verschillende soorten mossen. De hermitage werd gebouwd in 1775 door Cornelis Backer. Binnen was een stookplaats. In 2007 werd de ruïne een gemeentelijke monument en daarna is het opgeknapt.
Alternatieve route om niet naar de Horsten te hoeven
Ten hoogte van Park Oud Wassenaar heb je de mogelijkheid om te verkorten richting Voorschoten. Zo ga je om het Landgoed De Horsten heen. Landgoed De Horsten verwacht namelijk dat je een bijdrage doet via hun website en kent openingstijden. In de winter is dit park bijvoorbeeld op maandag gesloten.
Lengte en reistips
Etappe 20 eindigt in het centrum van Wassenaar. Als je met het openbaar vervoer komt kun je een aantal dingen doen. De etappe eindigt vlak bij de bushalte Lange Kerkdam te Wassenaar. Dit stuk is 21,7 kilometer lang. De tweede optie is de alternatieve route die het landgoed De Horsten overslaat om op deze manier in Voorschoten uit te komen. Hier weet ik de afstand niet van. Optie drie is de route door de Horsten richting het station van Voorschoten. Dit zal 32 kilometer zijn. Zelf heb ik in Voorschoten in een hotel overnacht. Deze overnachting heb ik cadeau gekregen van mijn werkgever We Are You.
De conclusie is dat een afwisselde etappe van het strand, door stadsparken en het centrum van Den Haag. Jammer is dat de route niet zo heel erg goed is aangegeven en dan vooral in Den Haag moet je de kaart er wel bij houden. Het is wel een stadsetappe en kent zo z’n eigen dynamiek. Vooral dat je in Scheveningen mag uitkomen is erg tof.
De foto’s zijn gemaakt op 15 april 2021
In de serie van het Marskramerpad gebruik ik de etappe nummers van Wandelnet. Zie de overzichtspagina: Marskramerpad voor de andere wandelingen uit deze serie
In het centrum van Leiden vallen de grachten, de Burcht en de stadspoorten gelijk op. Daarnaast staat de stad bekend om de rijke geschiedenis en de oude binnenstad. Zo zijn er prachtige monumentale bouwwerken en prachtige hofjes. Zeker de moeite waard om een keer te bezoeken.
