Midden op de Veluwe, omringd door de grootste actieve zandverstuiving van Europa, staat een gebouw dat je hier totaal niet verwacht: een kolossaal, kerkachtig bouwwerk in art-decostijl. Geen kerk, geen kasteel, maar een oud zendstation. Radio Kootwijk. Ik liep hier voorbij tijdens mijn tocht over het Veluwe Zwerfpad en dit was een goede reden voor een tussenstop.
Wat is Radio Kootwijk eigenlijk?
Het gebouw, dat door bewoners al snel “de Kathedraal” werd genoemd, werd tussen 1918 en 1923 neergezet midden in de woeste zandvlakte bij Kootwijk. De reden dat het hier staat en nergens anders, is niet toevallig: voor een betrouwbare radioverbinding met Nederlands-Indië was een grote, vlakke, onbebouwde plek nodig, ver weg van storende bebouwing en elektrische interferentie. De Veluwse zandverstuiving bleek daarvoor ideaal. In 1923 opende koningin Emma de eerste radiotelefoondienst met de legendarische woorden “Hallo Bandoeng, hoort u mij?” Voor het eerst kon er rechtstreeks worden gecommuniceerd tussen Nederland en de kolonie aan de andere kant van de wereld, zonder kabels. Groot nieuws en een technisch huzarenstukje voor die tijd. Maar zoals wel vaker met techniek: wat baanbrekend is, is dat maar even. Al vrij snel werd de installatie ingehaald door nieuwere, compactere technologie en verloor het gebouw zijn functie. Het gebouw en de natuur is eigendom van Staatsbosbeheer, dat het complex beheert samen. Het gebouw is niet permanent geopend voor publiek, maar af en toe zijn er rondleidingen of dagen waarop je zelfstandig naar binnen kunt.
Mijn bezoek
Beneden kreeg ik in razend tempo een introductie over de verschillende onderdelen van het gebouw en wat er ooit allemaal stond en gebeurde. Genoeg om een idee te krijgen van de schaal van het geheel, ook al zag ik lang niet alles. Boven trof ik een vrijwilliger die het verhaal nog persoonlijker maakte. Als kind zat hij met zijn ouders wat te drinken bij het hotel dat hier vroeger bij hoorde en raakte hij gefascineerd door de radio. Die fascinatie liet hem niet meer los: hij bouwde zelf een jampotradio en jaren later kwam hij, via allerlei omwegen, terecht bij Staatsbosbeheer en uiteindelijk hier, bij Radio Kootwijk zelf. Zelf combineerde ik dit bezoek met mijn tocht over het Veluwe Zwerfpad, dat hier vlak langskomt. Een mooi excuus om de route even te onderbreken voor een stukje geschiedenis, voordat ik weer verder liep het zand en de hei in.
Conclusie
Radio Kootwijk is een van die plekken die je bijna niet had verwacht tegen te komen op een wandeling over de Veluwe: een stuk industrieel erfgoed met een wereldgeschiedenis, verstopt tussen het zand en de hei. Juist die combinatie van imposante architectuur, een bijzonder verhaal en een vrijwilliger die het zelf tot leven brengt, maakt het een tussenstop die de moeite waard is. Kom je hier tijdens een wandeling langs, neem dan gerust de tijd voor een kijkje.
