Vanuit Hoog Soeren vervolg ik het Veluwe Zwerfpad. Deze etappe heb ik in twee delen gedaan. Het pad voert langs de heide van Asselt, passeert Don Bosco en Halte Asselt, loopt langs de A1 en de eerste helft eindigt bij een van de bijzonderste plekken van de Veluwe: het Kootwijkerveen.

Over de heide van Asselt

Na het vertrek uit Hoog Soeren opent het bos zich al snel en loop ik het heideveld van Asselt op. Het is het soort landschap waar de Veluwe beroemd om is: uitgestrekt, stil en met een horizon die verder reikt dan het bos dat eromheen staat. Onderweg passeer ik Don Bosco en iets verderop Halte Asselt, kleine markeringspunten die het ritme van de wandeling bepalen. Voor een kort stuk loopt het pad langs de A1, een vreemde overgang tussen de rust van de heide en het geruis van het verkeer, voordat de route weer wegbuigt richting het noorden.

Aankomst bij het Kootwijkerveen

Waar het pad uitkomt bij het Kootwijkerveen, verandert het landschap compleet. Midden op de droge zandgronden van de Veluwe ligt hier ineens een stuk hoogveen en dat is minstens zo bijzonder als het klinkt. Vlakbij ligt zelfs het Kootwijkerzand, een van de droogste gebieden van Nederland. Die twee uitersten zo dicht bij elkaar maken dit stukje Veluwe uniek. De geschiedenis van het Kootwijkerveen gaat terug tot de ijstijden. Het veen ligt in een komvormige laagte tussen de glooiingen van de Veluwe, waar destijds smeltwater van gletsjers bleef staan. Er ontstond een meertje en duizenden jaren lang groeiden er waterplanten en veenmossen die regenwater vasthielden. Laag op laag vormde zich zo een dik kussen van mossen en plantenresten: veenvorming. Tot in het begin van de twintigste eeuw werd hier turf gestoken als brandstof. Vanuit de lucht is dat verleden nog steeds zichtbaar: tussen de heidestruiken en pollen pijpenstrootje liggen honderden oude veenputten, nu vol water en soms verrassend diep. Aan de randen groeien zeldzame planten als zonnedauw, beenbreek en klokjesgentiaan. Om het werk voor de turfstekers te vergemakkelijken, werd het gebied via een afwateringsgreppel drooggelegd, waarna het decennialang dienstdeed als weiland voor melkvee. Pas sinds een jaar of dertig is het Kootwijkerveen weer echt natuur. In de jaren ’70 begon Staatsbosbeheer met herstel: de bemeste bovenlaag werd afgegraven en de afwateringsgreppel gedempt, waardoor het gebied weer natter werd. Wat er nu ligt, is een plas op zo’n veertig meter boven zeeniveau, een natte oase te midden van droge bossen en leefgebied voor adders, ringslangen, libellen en talloze andere soorten. Staatsbosbeheer houdt het open door snelgroeiend pijpenstrootje en jonge berken en dennen weg te halen en door hier en daar te plaggen, zodat zaden weer kunnen kiemen. Ook edelherten, wilde zwijnen en reeën dragen daar op hun eigen manier aan bij, door steeds dezelfde paden tussen bos en water te gebruiken. Staan bij het Kootwijkerveen voelt daarom een beetje als op een tijdlijn staan: ijstijden, turfstekers en natuurbeheerders hebben er allemaal hun sporen achtergelaten en het resultaat is dit vreemde, mooie stukje moeras midden in de zandverstuiving.

Het vervolg: via Nieuw Milligen naar Kootwijk

Bij het Kootwijkerveen verlaat ik de officiële route van etappe 13. In plaats van door te lopen, loop ik door naar bushalte Nieuw Milligen, Kruispunt, tegenover Landal Rabbit Hill, een aanlooproute van 2,2 kilometer, zo’n 31 minuten lopen. Hoog Soeren naar Nieuw Millingen via het Kootwijkerveen is 10 km die ik in 2:34 uur heb gelopen.

Stilte in het stuifzand

Vanaf Nieuw Milligen duik ik al snel de Veluwse bossen in. Het begin van de wandeling voelt nog vrij beschut, maar langzaam verandert het landschap. De bomen maken plaats voor heide en zand en ineens ligt het Nieuw-Milligse Zand voor me. Na de bossen heb je ineens alle ruimte om om je heen te kijken. In de omgeving liggen ook het Kootwijkerveen en het Caitwickerzand. Die afwisseling van droge zandgrond, heide en natte natuur maakt dit deel van de Veluwe bijzonder.

Het Caitwickerzand

Na het Nieuw-Milligse Zand gaat de route verder richting het Caitwickerzand. Daar verandert het landschap opnieuw. De brede open ruimte maakt plaats voor een afwisseling van zand, heide en bos.Het Caitwickerzand is een van de vele zandverstuivingen in dit deel van de Veluwe. Je merkt hier goed hoe anders het landschap kan zijn zodra je een paar kilometer verder loopt. Soms loop je tussen de bomen en even later sta je weer op een open stuk waar je ver vooruit kunt kijken. De route kruist onderweg een drukke provinciale weg. Het is zo’n moment waarop je weer even terug bent in de echte wereld. Na alle stilte voelt het verkeer behoorlijk aanwezig. Gelukkig gaat de route daarna weer snel verder richting het bos. Even later volgt een grotere verkeersader. De snelweg ligt hier letterlijk als een onderbreking door het landschap. De route gaat er veilig onderdoor en zodra je aan de andere kant bent, verdwijnt het geluid langzaam weer naar de achtergrond. Dat contrast kom je tijdens deze wandeling vaker tegen. De Veluwe is groot en stil, maar helemaal afgesloten van de wereld is het nergens.

Richting Kootwijk

Vanaf het Caitwickerzand gaat het verder door de bossen richting Kootwijk. Het landschap wordt hier weer wat dichter en de open zandvlaktes verdwijnen naar de achtergrond.
Je komt hier voor de tweede keer in Kootwijk, dus let goed op welke richting je op moet. Het Veluwe Zwerfpad komt op verschillende plekken samen en Kootwijk vormt daarbij een belangrijk kruispunt van de route. De officiële route van Nivon heeft zelfs meerdere aanloop- en verbindingsroutes rond het dorp. Langzaam wordt het duidelijk dat Kootwijk niet ver meer is. De brede fietspaden voelen bijna als een overgang naar het dorp. Na al die stille bos- en zandpaden is het even wennen dat er weer wat meer mensen en verkeer zijn. En dan sta je ineens op de brink van Kootwijk.

Kootwijk

Kootwijk is klein Veluws dorpje. Rond de brink staan oude gebouwen en midden in het dorp staat het karakteristieke kerkje. Het dorp heeft een lange geschiedenis. Kootwijk was van oudsher sterk verbonden met de schapenhouderij. Dat past ook goed bij het landschap waar je zojuist doorheen bent gelopen: uitgestrekte heidevelden en zandgronden die eeuwenlang onderdeel waren van het Veluwse landschap. Voor het kerkje staan de bekende bronzen schaapjes. Ze zijn inmiddels bijna een vast onderdeel van de brink en vormen een leuke afsluiting van de wandeling.

Afstanden en openbaar vervoer

Zelf heb ik deze etappe gecombineerd met vorige en volgende etappes waardoor ik op de helft van de dag in Kootwijk was. Nieuw Millingen naar Kootwijk is 9,6 km in 2:20 uur. Totaal inclusief aanlooproutes is het 19,8 in 4:57 uur en zonder de aanlooproute naar Nieuw Millingen is het 16 km in 4:03 uur. Na het dorp Kootwijk rijden er beperkte buslijnen (zoals lijn 102 of 105 in de regio), maar in het weekend en ’s avonds is er vaak geen openbaar vervoer beschikbaar.

Conclusie

Etappe 13 is een afwisselende wandeling met bos, heide, zandverstuivingen en het bijzondere Kootwijkerveen als hoogtepunt. Vooral de overgang tussen het natte veen en het droge Veluwelandschap maakt deze etappe bijzonder. De snelwegen zijn soms wat storend, maar verder overheerst vooral de rust. De wandeling eindigt passend op de Brink van Kootwijk.