Dwalen door een zandzee die ooit een dorp opslokte, over paarse heidevelden en langs een radiostation zo imposant als een kathedraal. Deze etappe voert je dwars door zandverstuivingen, langs schaapskuddes en door bossen met zwarte spechten en raven. Alleen het mitrailleurgeratel van Defensie doorbreekt de stilte.

Highlights van deze wandeling

• Door de Sahara van de Lage Landen
• Indrukwekkend art-decomonument: de Kathedraal van de Veluwe
• Pittoresk Hoog Buurlo met rietgedekte schaapskooi
• Eindeloos uitzicht over de Hoog Buurlose Heide
• Goede kans op wild tussen de bomen
• Militaire oefeningen als achtergrondgeluid

Begin in Kootwijk

Het dorpje kent een bijzondere geschiedenis: in de tiende eeuw moesten bewoners hun huizen en akkers ontvluchten door oprukkend stuifzand. Waar ooit waterputten klaterden en kinderen speelden, strekt zich nu de grootste zandwoestijn van Noordwest-Europa uit: het Kootwijkerzand, ook wel bekend als de Sahara van de Lage Landen. Kootwijk, het startpunt, is niet bereikbaar met de bus, maar daar heeft busbedrijf RRReis iets op gevonden: de Haltetaxi. Een uur van tevoren bel je en hup: een taxi staat klaar. Zelf heb ik deze gecombineerd met een gedeelte van etappe 13 waardoor de haltetaxi voor mij niet nodig was. In het dorp viel mij al een mini bieb op waar fotogroep Groen een mini expositie had.

Zwaluwtil in Kootwijk

Zo kom ik langs een Zwaluwtil. De Zwaluwtil in Kootwijk is gebouwd om de huiszwaluw te helpen, waarvan het aantal in Nederland de afgelopen 50 jaar met ongeveer 80% is afgenomen. Door het tekort aan geschikte nestplaatsen en de afname van insecten en bouwmaterialen zoals modder en leem, wordt het voor deze vogels steeds moeilijker om te broeden. In de til zijn daarom kunstnesten geplaatst en is ruimte voor zwaluwen om zelf nesten te bouwen. Ook zijn er vleermuiskasten aangebracht. In de omgeving helpen Kootwijkers mee door extra kunstnesten en mestplankjes te plaatsen en een modderpoel aan te leggen. De huiszwaluw is een zomergast die van ongeveer half april tot september in Nederland verblijft en in die periode duizenden insecten per dag vangt.

Marskramerpad

Hier kruis je een andere lange afstandsroute, namelijk het Marskramerpad. Deze route heb ik in 2020 en 2021 gelopen.

Kootwijkerzand

Het Kootwijkerzand is een van de grootste actieve stuifzandgebieden van West-Europa. Het landschap bestaat uit uitgestrekte zandvlaktes, heide en verspreid staande vliegdennen. Door de wind blijft het zand in beweging, waardoor het gebied steeds van vorm verandert. Het voelt hier op sommige plekken bijna als een woestijn, midden op de Veluwe.

Ratelende mitrailleurs

Van verre klinkt een ratelend geluid: takketakketakketak. Geen vogel, maar mitrailleurvuur van het nabijgelegen militaire oefenterrein De Harskamp. Het is een surrealistische combinatie: midden in dit uitgestrekte en rustige natuurgebied hoor je regelmatig het geluid van oorlog. Defensie oefent hier vrijwel iedere doordeweekse dag, met uitzondering van een aantal ‘schietvrije’ weken.

Van stuifzand naar bloeiende heide

Ik trek verder, het zand maakt plaats voor paars bloeiende heide. In de verte verrijst zandplateau Dikke Bart, ooit bewoond door de Kootwijkers die hun dorp moesten ontvluchten. Tussen de heide staan jeneverbessen met hun sprookjesachtige verschijning.

Kathedraal van de Veluwe

Plots duikt hij op aan de horizon: Radio Kootwijk. Een iconisch art-deco-gebouw, ook wel de Kathedraal van de Veluwe genoemd. Hier werd in 1929 de eerste radiotelefoonverbinding met Nederlands-Indië gelegd. “Hallo Bandoeng, hoort u mij?” sprak koningin Emma. Destijds was het zendstation een wonder van techniek, nu staat het als een kolossaal monument midden op de stille heide.

Tijdens mijn wandeling had ik geluk: het gebouw was geopend en ik kon naar binnen. Radio Kootwijk is normaal gesproken niet vrij toegankelijk, maar op een aantal dagen in juli en augustus worden de deuren geopend voor bezoekers. Een mooie gelegenheid om niet alleen het gebouw van buiten te bewonderen, maar ook even binnen rond te kijken.

Uitzicht vanaf de Turfberg

Een stijgend bospaadje leidt me naar de Turfberg. Vanaf hier kijk ik uit over de Hoog Buurlosche Heide. Rond 1950 stond op de Turfberg een radiotelescoop waarmee de Melkweg werd onderzocht. Het uitzicht over de uitgestrekte heide maakt dit een mooie plek om even stil te staan en van de omgeving te genieten.

Beukenbos Hoog Buurlo

Al eeuwenlang staat er op deze plek bij Hoog Buurlo een beukenbos. Vooral in het voorjaar is het bos prachtig van kleur en in de zomer blijft het er heerlijk koel. De beuk heeft een dicht bladerdak, waardoor er weinig zonlicht de bodem bereikt en er nauwelijks ondergroei is. De stammen van oudere beuken hebben door hun grillige vormen en holtes veel ruimte voor vogels en insecten. Ook dode beuken zijn belangrijk voor het bosecosysteem: ze vormen een leefomgeving en voedselbron voor allerlei insecten en schimmels. De insecten worden op hun beurt gegeten door vogels en uit het verteerde dode hout ontstaan prachtige zwammen. Ongeveer 30% van al het leven in het bosecosysteem is afhankelijk van dood hout.

Hoog Buurlo: ansicht in beweging

De route slingert door bossen met wroetsporen van wilde zwijnen en brede beukenlanen. Dan verschijnt Hoog Buurlo: een gehucht dat zo uit een ansichtkaart lijkt te komen, met de rietgedekte schaapskooi, oude boerderijen en de kudde Veluwse heideschapen. Tijdens mijn bezoek waren ze druk bezig met het scheren van de schapen. Toch is ook hier de tijd niet stil blijven staan. Door de terugkeer van de wolf zijn de hekken rond de schapen hoger geworden en lopen er grotere honden mee met de kudde. Waar je vroeger misschien dichter bij de schapen kon komen, wordt nu meer afstand gehouden. Het landschap oogt hetzelfde, maar de manier waarop mens en dier ermee omgaan is veranderd.

Strijd om de heide

Overal om je heen zie je dat de heide onder druk staat. Dit jaar valt vooral de droogte op: de droge bodem en het gebrek aan regen zijn duidelijk zichtbaar in het landschap. Tegelijkertijd rukt het pijpenstrootje op en moet de schaapskudde van Hoog Buurlo alle zeilen bijzetten om de heide open te houden. Elke mulle stap voert me verder richting het Hoenderlose Bos, avontuurlijker en stiller dan verwacht. Staatsbosbeheer geeft de natuur hier zoveel mogelijk de ruimte, maar het landschap laat zien dat natuurbeheer en veranderende omstandigheden steeds meer met elkaar verweven zijn.

Hoenderlose Bos

Het Hoenderlose Bos vormt het laatste stuk van deze etappe. De paden worden weer wat bosrijker en na de open heide voelt de beschutting van de bomen bijna als een overgang naar een andere omgeving. Vanuit het bos loop ik richting Hoenderloo, waar deze etappe eindigt.

Conclusie

Een etappe vol afwisseling: van het uitgestrekte Kootwijkerzand en de paarse heide tot de bossen rond Hoog Buurlo en Hoenderloo. Radio Kootwijk, schaapskuddes, wild en zelfs mitrailleurvuur zorgen onderweg voor bijzondere momenten. Tegelijkertijd laat het landschap zien dat de Veluwe voortdurend verandert door droogte, de wolf en natuurbeheer. Een mooie en verrassende etappe.