Als nostalgie een geur heeft, dan is die te ruiken aan de Kaspi Straat nummer zeven in de Georgische hoofdstad Tbilisi. Hier bevindt zich het Stalin-museum, een plek waar de tijd lijkt stil te staan en de geschiedenis van een van de meest controversiële figuren van de 20e eeuw tot leven komt. In een klein houten huisje met een veranda, omgeven door dennenbomen, betreden bezoekers een wereld doordrenkt van oud papier, vochtige muren en stoffige boeken.

Het Museum: Een Venster naar het Verleden

Gids Tamaz Muladze, een trotse bewaker van dit stukje geschiedenis, leidt bezoekers door de verschillende vertrekken van het museum. In een ruimte hangt een oude vlag van de Sovjet-Unie, geflankeerd door portretten van Vladimir Lenin en Jozef Stalin. In een andere kamer liggen vergeelde Pravda-kranten, kijkt Karl Marx streng vanaf de wand en staat een replica van het bed waar Stalin zelf op zou hebben geslapen. De sfeer is doordrongen van historische weemoed en vergane glorie.

Het Hoogtepunt: Het Stalin Underground Printing House Museum

Het absolute hoogtepunt van het museum bevindt zich echter onder de grond. Hier, vijftien meter onder het oppervlak, staat de negentiende-eeuwse drukpers waar de jonge Stalin tussen 1903 en 1906 illegaal pamfletten en kranten drukte. Deze clandestiene drukkerij was het epicentrum van zijn vroeg-revolutionaire activiteiten tegen de monarchie van de tsaren. Om deze geheime kamer te bereiken, zakte Stalin langs een touw in een waterput en vervolgde zijn weg via een horizontale schacht en een ladder. Dit is allemaal erg smal en erg claustrofobisch. In de jaren 50 is er een trap aangelegd waarmee toeristen naar beneden konden.

Een Plaats van Bedevaart

Sinds de heropening in 1937, tijdens Stalins eigen bewind, is het museum een toeristische trekpleister en een bedevaartsoord geworden voor bewonderaars van over de hele wereld. “Er komen nog altijd bezoekers van over de hele wereld,” vertelt Muladze. Vooral Chinese toeristen weten de weg naar het museum goed te vinden, aangetrokken door verhalen uit hun schoolboeken over deze historische plek. Zo laat Tamaz trots Chinese schoolboeken zien waarin deze plek positief wordt uitgelicht.

De Dubbele Standaard van Stalins Erfgoed

De paradoxale houding van Georgië tegenover Stalin wordt duidelijk in de woorden van gids Muladze. Ondanks de controversiële erfenis van Stalin, blijven sommige Georgiërs een zekere bewondering koesteren. Muladze zelf beschouwt zich nog altijd als een stalinist, zij het minder radicaal dan vroeger. Hij herinnert zich hoe zijn grootvader, ondanks jarenlange opsluiting in Siberië onder Stalins regime, altijd de eerste toost op Stalin uitbracht na zijn vrijlating.

Een Land in Tweestrijd

Deze dubbele standaard is representatief voor het hedendaagse Georgië, waar de jongere generaties Stalins massarepressie en de vele doden willen erkennen, terwijl anderen zijn mythische status blijven cultiveren. In 2013 stond 45 procent van de Georgiërs nog positief tegenover Stalin, een statistiek die de complexiteit van zijn nalatenschap weerspiegelt.
Voor Tamaz Muladze zijn het de kleine dingen die zijn bewondering voor Stalin in stand houden. Terwijl hij een krantenartikel uit 1941 bekijkt, waarin Stalin tanks uitzwaait vanaf het Rode Plein, verzucht hij: “De tijden zijn veranderd, maar Stalin heeft geweldige dingen gedaan. Zonder hem was er geen vrede geweest in Europa.”

Conclusie

Een bezoek aan het Stalin-museum in Tbilisi is een fascinerende reis door de tijd, een duik in de complexe geschiedenis van een man die zowel bewonderd als verafschuwd wordt. Het museum biedt een unieke kans om de vele facetten van Stalins leven en nalatenschap te verkennen en te begrijpen waarom hij nog steeds zo’n belangrijke en controversiële figuur is in de geschiedenis van Georgië en de wereld.

Serie: Tbilisi 2024

Deze blogpost maakt onderdeel uit van de serie: Tbilisi 2024

• Tbilisi Ontdekken: Een reis door de Georgische hoofdstad
• Giorgi Chitaia Etnografisch Museum Tbilisi
• Botanische Tuin van Tbilisi: Een oase in de stad
• Stalin’s Underground: Het drukkerijmuseum dat geschiedenis schreef in Tbilisi
• Tbilisi Automuseum