Zon, wolken, een bui, weer zon: 16 september was zo’n Veluwedag waarop je de regenjas in en uit je rugzak haalt. Het weer wisselde de hele dag, en dat past bij deze etappe, die ook steeds van karakter verandert. Hij begint rustig in een dorp met een bijzonder verhaal en loopt via bos en laan naar een plek waar de geschiedenis hard binnenkomt. Daarna volgen de heide van de Loenermark en een natuurtuin vlak voor Loenen.

Start in Hoenderloo: het witte kerkje op de bult

Je begint in Hoenderloo en bijna meteen kom je bij de Heldringkerk. Die staat op een kleine heuvel, vandaar de bijnaam ‘het witte kerkje op de bult’. Het verhaal erachter is de moeite waard. Hoenderloo is een relatief jong dorp. Het ontstond begin 19e eeuw op de schrale Veluwegrond, waar eekschillers in tijdelijke plaggenhutten woonden. Dominee Ottho Gerhard Heldring bezocht het dorp in 1839 en besloot de bewoners een betere toekomst te geven. Hij liet een put slaan, bouwde een school en een tehuis voor verwaarloosde jongens, en liet tussen 1857 en 1858 deze kerk bouwen. Sinds 2000 is het een rijksmonument. Wat mij opvalt: één man met een plan kan een heel dorp een andere richting geven.
Vanaf de kerk volg je de Heldringsweg en de onverharde Oude Weg. Het dorp blijft achter je en de bossen nemen het over.

Door het bos richting Waterbergweg

Het middendeel is vooral bospad en grindweg: de Koudebergweg, over een wildrooster, daarna de Waterbergweg en de oversteek van de Miggelenbergweg. Hier is de etappe het rustigst. Wie van smalle bospaadjes houdt, moet af en toe zoeken, want de route gebruikt ook brede lanen. Dat hoort bij de Veluwe.

De Woeste Hoeve

Bij de A50 kom je bij De Woeste Hoeve. De herberg dateert uit 1771 en stond aan de oude weg tussen Apeldoorn en Arnhem. Het is een gewone plek met een zware geschiedenis. Op 6 maart 1945 raakte Hanns Albin Rauter, de hoogste SS-functionaris in Nederland, hier zwaargewond bij een aanslag door het verzet. Twee dagen later, op 8 maart, namen de Duitsers wraak. Bij de Woeste Hoeve werden 117 mannen gefusilleerd, gehaald uit gevangenissen in onder meer Apeldoorn en Doetinchem. Het waren verzetsmensen, onderduikers en neergeschoten geallieerde piloten, tussen de 17 en 75 jaar oud. In heel Nederland vielen die dagen 263 slachtoffers, de grootste massa-executie van de Tweede Wereldoorlog in ons land.
Het huidige monument stamt uit 1992. Het bestaat uit een houten kruis en een glazen wand met de namen van de slachtoffers, en bij het pad ligt een steen met een gedicht van Dietrich Bonhoeffer. Elk jaar op 8 maart wordt hier herdacht. Soms lees je dat er 116 mensen zijn gefusilleerd. Dat komt doordat een van de slachtoffers lang onbekend was; het gaat om 117 mensen.

De Loenermark: een herder met gevoel voor humor

Na de A50 kom je in de Loenermark, een groot heide- en boslandschap ten zuiden van Apeldoorn en ten westen van Loenen. Op de oostelijke Veluwse stuwwal liggen hier heidevelden, bos en vennetjes. Vergeleken met de bossen eerder op de dag is het hier open, en dat voelt als ademruimte. Midden op de heide kwam ik een schaapskudde tegen. Het was de dag van zon, wolken en buien, en precies op dat moment brak de hemel open. Het begon keihard te regenen. Terwijl ik haastig mijn regenjas aantrok, liep de herder onverstoorbaar met zijn schapen mee. Hij keek op, wierp een blik op de lucht en zei, zeer droog: “Mooi weer vandaag.” Daarna liep hij gewoon door. Ik heb er nog lang om moeten lachen. Voor iemand die jaar in, jaar uit buiten werkt, is een bui blijkbaar geen reden om je dag aan te passen. Het was Veluwse nuchterheid op zijn best.
Bij de Loenermark hoort ook een schaapskooi. De heide bloeit normaal gesproken in de late zomer tot vroege herfst, dus half september is een mooi moment om te komen. Met wisselend weer zie je het landschap steeds in een ander licht.

Naar Loenen via de Harmanohof

Het slotstuk gaat langs de Vrijenbergerspreng. Deze beek maakt deel uit van de Loenense sprengen en valt over een afstand van twee kilometer meer dan vijftien meter, veel voor Nederland. Vlak voor Loenen ligt natuurtuin Harmanohof, een kleine inheemse tuin met een vennetje. Een mooie plek om even te rusten voor de laatste kilometers naar het dorp. In Loenen eindigt de etappe, met de bus om weer naar huis te reizen.

Mijn conclusie

Etappe 15 is geen etappe voor de uitzichten alleen. Het mooie is de afwisseling: een dorp met een verhaal, bos en laan, een plek om te herdenken, en dan de heide met een herder die zich door een stortbui niet laat storen.