Soms hoef je helemaal niet ver te reizen voor een ontdekking. Op zaterdag 12 september liep ik door Arnhem, maar wel door plekken waar je normaal zó langs loopt: de Binnentuinen van het Spijkerkwartier in Arnhem.

Groen achter de gevels

Verscholen in de wijk liggen tuinen die je vanaf straat nauwelijks ziet. Het thema van de rondleiding was “levend erfgoed”, en dat bleek een goede omschrijving. Generaties bewoners hebben deze plekken gevormd, onderhouden en laten meebewegen met de tijd. Vanzelfsprekend is het bestaan van deze tuinen niet. Tot in de jaren ’80 en ’90 was de grond vaak bestemd voor kleinschalige industrie of parkeerplaatsen. Bewoners wilden meer groen en diversiteit in hun wijk. Ze sloegen de handen ineen en vochten voor het bestaansrecht van dat groen, tuin voor tuin. De tuinen zijn door de bewoners zelf aangelegd en worden bijna 35 jaar later nog steeds door hen onderhouden. Het aantal binnentuinen in de wijk groeit gelukkig nog steeds. Het Spijkerkwartier telt nu elf tuinen: de Achtertuin, Bestedelingentuin, Ecologische tuin, Emmaplantsoen, Kruidentuin, Posttuin, Schooltuin, Spoortuin, Sterrenkringtuin, Vlindertuin en Watertuin. Elke tuin heeft zijn eigen karakter, afhankelijk van de ligging en van wat de omwonenden ermee wilden bereiken.

De rondleiding

Op de rondleidingsdag komt de groep langs zes van de elf tuinen. De rondleiding is er drie keer op zaterdag (11.00, 11.45 en 12.30 uur), duurt een uurtje en start bij de Watertuin, via de ingang aan de Parkstraat, tussen huisnummer 96 en 98. Ik liep mee met de rondleiding van 11 uur

De Watertuin

Hier begon het, en Pauline vertelde over de geschiedenis van de tuin. Hier vertelde ze over dat hier een drukkerij heeft gezeten, deze is gesloopt en de gemeente wist eerst niet wat ze hier mee aan moest, het eerste plan was een parkeerplaats, maar zo kwam het plan om hier een tuin van te maken en dan wordt het onderhoud gedaan door de bewoners.

Een tuin is ook werk

Wat je bij een wandeling langs zulke mooie plekken makkelijk vergeet, is dat het bijhouden ervan niet alleen uit planten en snoeien bestaat. Tijdens de rondleiding werd eerlijk verteld dat de tuinen ’s nachts dicht zijn. Dat is niet voor niets: er kwam overlast van druggebruikers, en dat is voor omwonenden en vrijwilligers geen prettige situatie. Vandaar dat de tuinen alleen van zonsopkomst tot zonsondergang open zijn. Ook Pauline had een eerlijk verhaal over de dagelijkse praktijk. Ze moest bezoekers geregeld herinneren om de prullenbakken te gebruiken. Het zijn kleine dingen, maar ze laten zien dat zo’n tuin alleen mooi blijft als bezoekers er net zo zorgvuldig mee omgaan als de bewoners die hem onderhouden. Neem dus gerust een kijkje, maar laat de tuin achter zoals je hem aantrof

Van Watertuin naar Achtertuin

Jolanda nam ons mee. Zij was voorzitter van de stichting die de tuinen overzag en heeft dat stokje inmiddels overgedragen aan de jongere generatie. Dat vond ik mooi om te horen, want zo’n tuin blijft alleen bestaan als er nieuwe mensen zijn die het willen overnemen. Deze tuin ligt erg verborgen

De Bestedelingentuin

Deze tuin ligt ook verborgen en was eerste een bos en zo vertelde Jolanda dat deze tuin een transformatie is ondergaan en nu voor verbinding zorgt bij de buurtbewoners.

De Schooltuin

Annemiek vertelde over de Schooltuin. Hier ligt een grote Jeu de boules baan.

Verticale tuin

De Spoorhoek is dichtbebouwd en heeft weinig groen. In de Bloemstraat heeft de gemeente Arnhem in 2010 een verticale tuin aangelegd. De korven zijn stapelbaar en los van de gevel geplaatst met een irrigatiesysteem. Door de plaatsing van de verticale tuin is het microklimaat in de Bloemstraat sterk verbeterd.

De Vlindertuin

Als afsluiter vertelden Macha, Eddy en Taylor over de Vlindertuin. Ik zag een witje maar er waren door de droogte

Wat me bijbleef

Wat me het meest raakte, was hoeveel eigenaarschap er zit in deze tuinen. Het gaat hier niet om een gemeentelijk park dat door professionals wordt onderhouden, maar om buurtbewoners die het al bijna 35 jaar samen doen. Dat je dat als wandelaar en stadsbewoner van dichtbij kunt zien, en er zelfs de verhalen bij krijgt van de mensen die het hebben opgebouwd, maakt zo’n ochtend bijzonder. Een leuk detail om te weten: het parkeergeld dat in het Spijkerkwartier wordt betaald, wordt voor een deel ook in de wijk zelf besteed.

Zelf op pad

Je hoeft niet op de rondleidingsdag te komen om de tuinen te zien. Ze zijn het hele jaar vrij toegankelijk en altijd op eigen initiatief te bezoeken, van zonsopkomst tot zonsondergang. Zoek ze op, en laat je verrassen door dit verborgen groen.