Afgelopen weekend bracht ik een bezoek aan het Liemers Museum, gevestigd in de Turmac Cultuurfabriek in Zevenaar. Wat een klein museum leek, bleek een rijke en verrassende reis door de tijd te bieden. Van de prehistorie tot de Tweede Wereldoorlog – elk tijdperk had hier zijn eigen verhaal.
Romeinen, Germanen en bijzondere vondsten
De rondleiding begon met een duik in de Romeinse tijd. Onze gids, Carla, vertelde enthousiast over de forten, tempels en nederzettingen (legioenplaatsen) die ooit in dit gebied tussen de Rijn en de Waal lagen. Een van de topstukken? Een klein metalen voorwerp dat op het eerste gezicht op een martelwerktuig leek, maar eigenlijk bedoeld was om glas op zijn plek te houden in een raam. Zulke vondsten zijn zeldzaam, en het museum is er dan ook trots op.
In het kader van het Romeinse weekend waren er rondleidingen waar je voor op kon geven. Zo vertelde ze van alles over wat men wist over deze tijd.
Wist je trouwens dat het gebied Liemers heet, en niet moet worden verward met Limes, de Romeinse noordgrens? Hier woonden Germanen, die door de Romeinen vaak als barbaars werden neergezet, maar in werkelijkheid prachtige sieraden maakten en ruilden voor andere goederen. Ook Romeinse munten zijn hier gevonden, met de keizer op de ene kant en lokale symbolen op de andere. Aan de hand van deze markeringen kunnen archeologen nu bepalen hoe oud de vondsten zijn.
De middeleeuwen en de strijd tegen het water
Na de val van het Romeinse Rijk breekt de middeleeuwse periode aan. Steden bieden bescherming, maar blijven relatief klein. Zevenaar, nu een stad, begon ooit als een bescheiden nederzetting.
De zeventiende eeuw bracht een ander probleem met zich mee: wateroverlast. De Rijn kampte tegelijkertijd met watertekorten, wat rampzalig was voor de scheepvaart en landsverdediging. In 1672 kon de Franse koning Lodewijk XIV zonder veel moeite de Rijn oversteken, wat aantoonde hoe kwetsbaar de regio was. Dit leidde tot de aanleg van het Pannerdensch Kanaal in 1707. Helaas bleek dit voor de Liemers en Betuwe een ramp: door slecht onderhouden dijken overstroomde het gebied regelmatig. Bij een grote dijkdoorbraak in 1769 liep het water zelfs tot Culemborg. Pas na dreigementen van de Pruisische koning Frederik II werden er nieuwe waterwerken aangelegd.
Smokkel en bunkers in oorlogstijd
Tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) werd de Liemers overspoeld door Duitsers die voedsel zochten. Door de schaarste ontstond er een bloeiende smokkelhandel. Mensen verstopten goederen in fietsen, kleding en verborgen compartimenten.
In 1917 werden tussen Elten en de Waal bunkers gebouwd uit angst voor een Britse aanval. Na de oorlog werden deze opgeblazen, maar in 2013 zijn enkele loopgraven bij Peeske in Beek gerestaureerd. Dit herinnerde me aan mijn eigen wandeltocht over het Pieterpad, waarbij ik deze plekken passeerde.
De Tweede Wereldoorlog had eveneens een grote impact op de regio. In het museum is een collectie met voorwerpen uit die tijd te zien, die de harde realiteit van de oorlog tastbaar maken.
Een verrassend veelzijdig museum
Conclusie
Hoewel het Liemers Museum klein is, biedt het een boeiende reis door de geschiedenis, van de prehistorie tot de moderne tijd. Onze gids Carla bracht de verhalen tot leven met haar enthousiasme en interactie met het publiek. Een bezoek is zeker de moeite waard als je geïnteresseerd bent in geschiedenis of simpelweg een middagje wilt verdwalen in de verhalen van de Liemers.
