In november 2025 besloot ik om te beginnen aan het Veluwe Zwerfpad. Het was zo’n frisse herfstdag waarop de lucht grijs is, de bladeren nog net een laatste kleur vasthouden en de bossen bijna helemaal van jou lijken te zijn. Ik had al eens in dit gebied gewandeld, maar het voelde het als thuiskomen en opnieuw ontdekken.
Start in Arnhem: Sonsbeek en Zypendaal
Ik begin bij Arnhem Centraal, aan de Sonsbeekzijde. Hier wandel ik het station uit, waar inmiddels de kerstverlichting er net een paar dagen hangt. Via de statige Burgemeesterswijk wandel ik Sonsbeek binnen. De watervalletjes, de vijvers, de Oude Watermolen — het blijft een plek waar je vergeet dat je nog midden in de stad bent. Het is er erg mooi en de bomen zijn oranje. Bij Brasserie De Boerderij was een uitvaartdienst bezig, dat drukt je toch even op het hart.
Niet veel later wandel ik Zypendaal in, waar Huis Zypendaal indruk maakt. Een kasteel dat zo rustig en statig in het landschap staat dat je er vanzelf even langzamer van gaat lopen. Huis Zypendaal straalt nog altijd statige grandeur uit. Het werd in 1762 gebouwd en diende destijds als buitenverblijf, eenvoudiger dan het nu oogt. Pas aan het einde van de 19e eeuw, toen het huis permanent werd bewoond, kwamen de herkenbare elementen erbij: de imposante ingang, de dakkapellen, de balkons en de toren. Binnen vind je nog de oorspronkelijke marmeren vloer met een prachtig ingelegd kettingmotief. Dankzij de stichting Brantsen van de Zyp zijn schilderijen en objecten uit de vroegere inrichting teruggekeerd, waardoor het huis weer een deel van zijn historische ziel draagt. Ook de omliggende parken Zypendaal en Gulden Bodem kregen rond 1865 hun huidige, romantische landschapsstijl, waar daarvoor nog formele siertuinen en nutstuinen lagen. Ik steekt de Schelmseweg over en dan begint het echte bos.
Door de bossen van Schaarsbergen
Zodra ik Schaarsbergen binnenloop, voelt het alsof ik mijn achtertuin binnenstap. De overgang van stadspark naar bos is hier zo abrupt dat je bijna vergeet dat Arnhem om de hoek ligt. En het is hier heerlijk rustig.
Bakenburg
Hier wordt ik aangesproken door een man in een oude Volkswagen Golf, hij zocht de sportvelden, hier was ik net langs gekomen en kon hem vertellen dat aan deze kant er geen ingang was. Het was te horen dat er voetbalwedstrijden bezig waren. Ik heb hem succes gewenst en heb mijn weg verder vervolgt.
Landgoed Lichtenbeek en Oosterbeek
Via Groot Warnsborn wandel ik langs oude grafheuvels. Je kunt hier buiten koffie drinken. De paden zijn stil, bedekt met herfstbladeren en ik kom bijna niemand tegen. Precies wat ik zo fijn vind aan dit deel van de route. De omgeving achter het hotel voelt bijna als een Engels landgoed, met open weiden, waterpartijen, doorkijkjes en indrukwekkende solitaire bomen. De oranjerie en de historische tuin zijn recent volledig gerestaureerd, inclusief de druiven- en orchideeënkas. De terrassentuin heeft weer kronkelende waterlopen, vijvertjes, keermuurtjes, een rotstuin met verborgen paadjes én een verrassend kunstwerk. Net als in 1932 wordt de oranjerie opnieuw als feestzaal gebruikt.
Langs de schaapsdrift en op de heide liggen zeven prehistorische grafheuvels. De drie die net buiten de wandelroute vallen, behoren waarschijnlijk tot de oudste van Noordwest-Europa en dateren van vóór 2900 v.Chr. Ze zijn door de Standvoetbekercultuur aangelegd en er werd onder meer een vrouwenskelet met een beker en vuurstenen bijl gevonden. De vier grafheuvels op de heide komen uit de Vroege en Midden Bronstijd. De grootste, de Meelworsterberg, heeft meerdere bouwfasen gekend en was ooit omringd door een palenkrans. Al deze tumuli liggen in een oud erosiedal uit de laatste ijstijd, waar de bewoners landbouw bedreven en vee lieten grazen.
Landgoed Lichtenbeek
Na het oversteken van de Amsterdamseweg verandert het landschap weer. Je komt eerst nog langs een Amerikaans restaurant (Roadhouse Arnhem Bar & Kitchen). Landgoed Lichtenbeek verwelkomt me met donkere dennen en een pad dat altijd iets mysterieus heeft, zelfs midden op de dag. Voor Nederlandse begrippen is het hier verrassend heuvelachtig en prachtig. Niet veel later kom ik langs de Airborne War Cemetery in Oosterbeek. De plek blijft indrukwekkend en is zeker het bezoeken waard. Vanaf station Oosterbeek duik ik weer het bos in richting Wolfheze.
Van Oosterbeek naar Wolfheze: stuwwallen & historie
Het stuk tussen Oosterbeek en Wolfheze blijft een favoriet, in elk seizoen. Dit keer loop ik door de uitgestrekte Bilderbergbossen, waar de stilte bijna tastbaar is. Daarna volgt misschien wel het mooiste deel van deze hele etappe. De stuwwallen bij Wolfheze geven het landschap een bijna oeroude uitstraling. Ik wandel langs de Duizendjarige Den, de Wodanseiken en de kristalheldere Heelsumse Beek, die hier in de 16e eeuw met de hand is gegraven. Het water is zo schoon dat je de bodem moeiteloos ziet.
Op de Wolfhezerheide geniet ik nog even van de zon die bijna onder gaat. Via het ecoduct steek ik de A50 over en wandel ik Wolfheze binnen. Het laatste stuk door het bos richting het station voelt bijna meditatief. En dan: het einde van de eerste etappe.
Conclusie
Etappe 1 van het Veluwe Zwerfpad blijft voor mij een perfecte mix van stad, historie en natuur. Juist in november krijgt het bos die stille, haast verstilde sfeer die je niet in de zomer vindt. Arnhem uitlopen, Schaarsbergen door, de geschiedenis van Oosterbeek langs en dan eindigen in de bossen van Wolfheze , het voelt als een wandeling door verschillende werelden in één dag.
In de serie van het Veluwe Zwerfpad gebruik ik de etappeverdeling van Wandelnet. Zie de overzichtspagina: Veluwe Zwerfpad voor de andere wandelingen uit deze serie
