Vanuit het bos wandel je naar het centrum van het dorpje Otterlo. Dit is een klein stuk om bij een bushalte (Rotonde) uit te komen. Je wandelt langs een vakantiepark, over stukje heide zo het centrum van Otterlo in.
Arnhemseweg
De vorige etappe eindigt aan de Arnhemseweg, nu is dit niet een plek waar je makkelijk met het openbaar vervoer komt, dus heb ik een deel van etappe 16 erbij gelopen.
Zanding
Aan de overkant van de N310 (Arnhemseweg) wandel je langs een vakantiepark. Iets verderop tref je De Zanding. De Zanding is een prachtig natuurgebied en grenst aan het nationale Park de Hoge Veluwe, met stuwwallen aan de zuidkant. Het gebied bestaat uit heide, zandverstuivingen en bomen. Zo staan er grove dennen en berken.
Otterlo
Via het bos kom je uit in het centrum van het dorpje Otterlo. In het centrum is nog het Nederlands Tegelmuseum te vinden. Deze heeft een enorme verzameling wandtegels en combinatie van tegels die samen een figuur maken, dit worden ook tegeltableaus genoemd.
Conclusie
Dit is een klein stukje dat je er zeker bij kan wandelen, om te zorgen dat je uitkomt met de etappes van het Trekvogelpad. Het gebied De Zanding is mooi, het vakantiepark iets minder mooi en het het dorpje Otterlo heeft een prima centrum.
Van het landelijke gebied rond Ede wandel je nu de Veluwe op. Dit betekend genieten in het grootste natuurgebied van Nederland. Het begint op een landgoed Hoekelum en gaat over de Ginkelse Heide via Planken Wambuis over de Mossel, via een zandverstuiving naar de Arnhemseweg vlak voor Otterlo. Bijna de hele etappe loopt over onverharde wegen een gaat door de natuur.
Kasteel Hoekelum
Vanaf station Ede Wageningen rijdt er een bus naar “Bennekom, Hoekelumse Brinkweg”. Hier kun je uitstappen en het Trekvogelpad vervolgen. De start in Ede, bij Kasteel Hoekelum, is gelijk een lekkere binnenkomer. . Het kasteel dateert uit 1735. Het omliggende park is aangelegd in de populaire 19e eeuwse landschapsstijl, met beken, een prieel en een ijskelder waarin vleermuizen overwinteren. Het kasteel is in gebruik als trouwlocatie en conferentieoord.
Over de A12 en spoorlijn
Iets voorbij het landgoed wandelen we een stuk parallel met de spoorlijn en loop je onder de snelweg door. Ten hoogte van ’t Vospaard steek je de spoorlijn over en kom je uit in de “Voorheen ’t Gemeentebos”.
Hessenroute op de Ginkelse Heide
Op de Ginkelse heide zijn nog sporen te vinden van oude karrensporen. Dit zijn sporen van oude Hessenweg. Hessenwegen zijn oorspronkelijk 17de eeuwse handelswegen die vanuit Duitsland via Ede naar Utrecht en Amersfoort liepen. Ze danken hun naam waarschijnlijk aan handelaren uit Hessen (Midden Duitsland). Met zware wagens brachten zij diverse handelswaar naar Nederland. Door het gewicht trokken diepe wielsporen door de heide. In sommige gevallen werden de brede en zware karren door 6 paarden getrokken.
Airborne Ginkelse Heide
De slag om Arnhem begon zondagmorgen 17 september 1944 met bombardementen, De Britse 1ste luchtlandingsdivisie zou daarna landen in de buurt van Arnhem. Er waren dropzones in Wolfheze, Oosterbeek, Ede en Driel.
Op de Ginkelse Heide lande op 18 september 1944 de 4de Britse parachute brigade. Vanuit het vliegtuig zagen de mannen de heide in brand staan, dit zorgde er niet voor er soldaten weigerden te springen. Ondanks de Duitse tegenstand landen ruim 1900 para’s binnen dropzone Y. (De heide) Het was chaos alom en ze landen midden tussen de Duitse soldaten. Nadien begon de opmars richting Arnhem voor Operation Market Garden. Het was voor de geallieerden en Nederland grotendeels een mislukking doordat de brug in Arnhem over de Rijn niet kon worden ingenomen. Mede hierdoor werd het noorden en westen van Nederland niet bevrijd en kreeg te maken met de hongerwinter (van 1944-45).
Schaapskudde Ginkelse Heide
Aan beide kanten van de heide bevindt zich een schaapskudde: op de Ginkelse heide en de Eder heide. In de schaapskooi op de Ginkelse heide is de kleine kudde gehuisvest. De kooi is een rijksmonument en staat tegenover Restaurant Juffrouw Tok, aan de Verlengde Arnhemseweg (N224). Er is een parkeerplaats aanwezig met friet en ijs van Wien’s hapcorner.
Planken Wambuis
Na de Ginkelse Heide loop je een mooi stuk over een gebied met een bijzondere naam: Planken Wambuis. Het is een afwisselend gebied met heide, stuifzand, grasland en bossen. Zevenhonderd hectare van dit landgoed is rustgebied voor dieren. Nog maar kort geleden zag de Planken Wambuis niet paars van de heide maar groen van het boeren. In 2004 is de laatste boer op de Planken Wambuis gestopt. Op de voormalige landbouwgronden lopen paarden, schotse hooglanders, koeien en schapen.
De Mossel
Midden in het bos staat een boerderij die is omgevormd tot restaurant. “De Mossel” raakt ook betrokken bij het oorlogsgeweld van de Tweede wereldoorlog. In 1944 moet de gehele zuidelijke Veluwezoom evacueren en “De Mossel” is het enigste oord dat nog bewoond mag blijven. Met zo’n 53 evacuees zit het een boerderij met een schuur erg vol. De voormalige reserveofficier Garrit Memelink is ondergedoken in Hoenderloo, omdat hij op 17 september 1944 hoort over de luchtlandingen gaat hij naar De Mossel. Hij kende boer Prangsma en het leek hem goed punt om naar toe gaan. Na een onrustige nacht op de boerderij ziet Garrit vanaf Planken Wambuis de volgende middag de luchtlanding om de Ginkelse Heide. “Uit de eindeloos veel laagvliegende Amerikaanse Dakota’s sprongen tot mijn grote verrassing parachutisten. Niet wetend dat Garrit de grootste luchtoperatie aller tijden te zien kreeg.” Er was een enorme mensenmassa. Het was een kleurijk schouwspel van verschillende soorten parachutes in een gigantische hoeveelheid. Daarna kwam een grote hoeveelheid materieel uit de lucht vallen. Van opvouwbare fietsen, stretchers en motorfietsen.
Mosselse Zand
Vlak voor Otterlo kom je nog langs een stuifzand gebied. Aan het eind van de negentiende eeuw was bijna 80.000 hectare in Nederland stuifzand. Staatsbosbeheer werd opgericht om hier wat aan te doen. Met de inzet van heel veel mankracht is de hele Veluwe volgeplant met boompjes. Op veel plekken sloegen er een aantal aan en kwam uiteindelijke het zand tot rust.
Arnhemseweg, Otterlo
Deze etappe eindigt op een plek op een beetje een willekeurige plek in het bos. Ik heb op de zelfde dag een klein stuk van de volgende etappe erbij gelopen om in het centrum van Otterlo te eindigen. Hier kun je bus 108 richting Apeldoorn of Ede pakken.
Conclusie
Het is genieten in het grootste natuurgebied van Nederland. Het begint op een mooi landgoed, even langs iets snelweg en spoor lopen maar dan ben je ook bij de Ginkelse Heide. Hier leer je meer over Operation Market Garden en de Tweede Wereldoorlog . Door de natuur wandel je via het Mosselse Zand naar Otterlo waar deze etappe op een vrij willekeurige plek eindigt. Het een prachtige etappe door een prachtig natuurgebied.
Deze wandeling loopt door het historische centrum van Zutphen. Wat opvalt is dat er diverse oude gebouwen staan uit verschillende periodes. Er zijn in Zutphen nog verschillende hofjes te vinden.
Bourgonjetoren
Achter de bomen verscholen ligt de Bourgounjetoren. Deze stadsvuurtoren is in 1457 gebouwd om kanonnen vanaf te vuren. Vanaf hier is goed te zien hoe een vestingstad werd verdedigd. In de toren stond een groot kanon maar volgens de overleveringen is het kanon daar nooit gebruikt.
Wöhrmannhofje
Na zo’n honderd meter ziet je links een poort, hier ga je door en kom je bij het jongste hofje van Zutphen uit. Dit hofje bestaat vanaf 1983. Dit hofje is gebouwd op de plek waar de De Koninklijke Drukkerij Wöhrmann diverse panden had. Toen deze vertrok is met gedeelte nieuwbouw een nieuw hofje gecreëerd.
Wijnhuistoren
Op deze plek stond in 1371 een herberg “to Vreden” waar het stadsbestuur haar gasten ontving. De Wijnhuistoren is in 1616 gebouwd als Stadswijnhuis. Vanwege de centrale ligging werden hier in de middeleeuwen straffen uitgevoerd. Het was in die tijd gebruikelijk dat het publiek hier naar keek. In 1446 heeft men een kleine toren gebouwd met uurwerk. Dit was een voorloper van de huidige toren met 48 klokken
Houtmarkt
Het midden van de brede straat Groenmarkt-Houtmarkt-Zaadmarkt was tot de twaalfde eeuw een gracht met een ronde ringwal. Deze wal beschermde inwoners tot het jaar 900 tegen invallen van buiten af. Nadat de stad in 1195 stadsrechten kreeg werd de gracht gedempt. In de 14de eeuw, de tijd van het Hanze-verbond, werden hier koopmanshuizen gebouwd. Veel van deze huizen zijn nog over, maar op veel plekken is de gevel vervangen.
Walburgiskerk
De Walburgiskerk is waarschijnlijk rond het jaar 1100 gebouwd. Tussen 1200 en 1275 is de kerk verbouwd naar de huidige stijl. Later is de toren nog verhoogd. Hier is ook de wereldberoemde zestiende eeuwse kettingbibliotheek, de Librije te vinden.
Martinetsingel
Vanaf hier zie je het gerechtsgebouw, deze is in 1889 gebouwd. Aan het einde van de straat zie je de Drogenapstoren. Deze toren is in 1444 gebouwd. Op dat moment grensde deze nog aan de Berkel. Op dat moment legde koggeschepen die hier onder andere zout aanvoerde. De naam komt van de stadsmuzikant Thönis van Grol die in 1555 in de toren woonde en bij gevaar op zijn trompet blies. Hij had altijd een gevulde nap jenever bij zicht, dus daar komt de naam Drogenap vandaan.
Oude Bornhof
Hier valt de toegangspoort erg van op en deze poort is van 1723 en draagt de wapens van de toenmalige regenten. Hierachter is een prachtig hofje te vinden.
Armenhage
In de Armenhage, hier woonde tot het begin van de 20e eeuw alleen maar arme mensen, staan twee woontorens die bij de stadsmuur horen. Dit gedeelte van de stadsmuur is het eerste gebouwd omdat de stad van deze kant het makkelijkste is aan te vallen.
Ruitershofje
Dit hofje is gebouwd in 1897 en bestond uit 19 woningen met een gemeenschappelijke waterpomp. Deze huisjes waren voor keurige protestante weduwen, ongehuwde vrouwen en echtparen vanaf 50 jaar.
Berkelpoort
Deze poort vormde een verbinding van de oude stad met de Nieuwstad. De poort werd in de 14e eeuw gebouwd om de twee nederzettingen aan beide zijden van de Berkel met elkaar te verbinden.
Spanjaardspoort
Deze poort dankt zijn naam aan de Spanjaarden die in 1572 de stad overnamen. Zowel het leger van Willem van oranje als de Spanjaarden richten in 1572 na elkaar een bloedbad aan. In 1591 werd de stad heroverd door Prins Maurits.
Luthershofje
De kleine huisjes hebben identieke ramen en en de centrale pomp en tuin ogen van een andere tijd. In 1850 liet de Lutherse Gemeente in Zutphen dit hofje bouwen om de arme leden te kunnen huisvesten.
IJsselkade
Langs de kade wandel je terug naar het beginpunt aan bij de Bourgonjetoren.
Conclusie
Je wandelt door een ouwe binnenstad waar de verschillende tijden goed te zien. Zo zijn de hofjes schitterend om te zien.
Langzaam beginnen de bloemen te bloeien, het voorjaar komt op gang. Ondanks de droogte in maart zijn er al verschillende bloemen die bloeien.
De vrijwilliger boswachter vertelde over Stinzenplanten. Dit is een verzamelnaam voor een bijzondere groep verwilderende voorjaarsbloemen. Het zijn vooral bol-, knol- en wortelgewassen die vanaf de 16e eeuw worden aangeplant op buitenplaatsen, rondom kastelen en landhuizen. Daarnaast kwamen we op het landgoed verschillende eenden tegen.
De zwarte vrouw van Staverden
Achter het kasteel ligt een gedenksteen voor Leonora. Zo werd er ook iets verteld over Leonora die wegkwijnde van liefdesverdriet. Leonora beloofde haar moeder op haar sterfbed om met Zweder van Wisch te trouwen. Ze werd echter gered door een zekere Herman en besloot met hem trouwen. Het echtpaar leefde op Kasteel De Wildenborch in Vorden. Herman ging op kruistocht en Zweder van Wisch wilde met haar trouwen. Leonora bleef echter trouw aan Herman. Toen Herman terugkwam van zijn kruistocht werd hij vermoord door Zweder. Leonora vluchtte en trok in bij haar pleegmoeder Eleonora van Engeland op Staverden. Leonora kwijnde langzaam weg op Staverden en stierf in 1353. De legende leeft nog steeds onder de plaatselijke bevolking; volgens hen doolt de ‘Zwarte Vrouw van Staverden’ nog steeds rond op Staverden en hoort men haar ’s nachts huilen, en dat je er ’s nachts niet op uit moet gaan.
Het was een korte rondleiding waarbij we 3,5 kilometer hebben gelopen en de gids af toe iets vertelde, over de bloemen en de historie van het landgoed. Het was erg mooi weer en een bijzonder landgoed om eens te kijken.
Aan het begin van de middag starten we bij het Dorpshuis in Emst aan de Dominee van Rhijnstraat 69 met wandelen. Hier start dit klompenpad (Schaverensepad) en het Loobrinkerpad. De tocht is zeer afwisselend, gaat over veel onverharde wegen, komt langs historisch interessante plekken en doorkruist natuurgebieden. Er staan opvallend veel bankjes langs de route dus mocht je af te toe rust nodig hebben dan is dat geregeld. De route 10,6 kilometer lang dus ideaal voor een zaterdagmiddag.
Emsterenk
We starten bij het Dorpshuis en volgen de Kerkhofweg en al snel wordt dit een onverharde weg. Na de Langeweg wordt het steeds mooier. Dit gebied wordt ook wel de Emsterenk genoemd. Door de plaggen uit de stal op het land te leggen is het land de afgelopen eeuwen steeds meer verhoogd. De paden liggen nog op de oorspronkelijke hoogte maar het land ligt inmiddels een stuk hoger. Dat zie je bijvoorbeeld bij de Muggenveldweg.
Landgoed De Heemhoeve
Over een bosweg komen we langs een leegstaand, wat vervallen gebouw. Het lijkt wel een oude school. In het verleden heeft hier een Maitreya Instituut (Tibetaans Boeddhistisch Centrum) gezeten waar men wekelijks mediteerde, woonde en bijeenkwam. Volgens Funda kun je op deze locatie kun je je droomwoning bouwen. Eind 2021 is de Heemhoeveweg 2 verkocht.
Onderweg komen we een oude vuilstortplaats tegen waar hoge hekken omheen staan. Inmiddels is dit omgedoopt tot Zonnepark Emst. We volgen een oude zandweg van buurtschap Nierssen naar Epe. Inmiddels zijn we aangeland in het buurtschap waar het klompenpad naar vernoemd is namelijk Schaveren. De naam is waarschijnlijk een verbastering van Schaeffoerde waar je de woorden Schaap-voorde in zou kunnen herkennen.
Schapenwasplaats
Deze oude zandweg bij Schaveren ligt er waarschijnlijk al vanaf de middeleeuwen. De weg liep van de heide naar de buurtschap Schaveren, waar een aantal schaapskooien stond. Langs de weg ligt een schapenwasplaats. Het wassen van schapen diende om de schapen schoon te krijgen om het scheren te vergemakkelijken. De schapen werden in in juni ongeveer een week voordat ze geschoren werden gewassen. Het wassen was een hele happening waar iedereen aan hielp en een reden was om voldoende te drinken.
Landgoed ’t Hanendorp
Verderop kom ik door het bosgebied ‘Wildlust’ en dan bij landgoed ’t Hanendorp, een particulier bezit waar ruimte gegeven wordt aan de natuur. Vlak voor dat ik het bosgebied uitloop naar het zuiden
Smallertse Beek
Verder op aan deze weg kom ik langs het beschermde gebied van de Smallertse Beek. Verder alsmaar verder, zo nader ik de bebouwde kom van Emst.
Conclusie
Op deze manier hebben we een rondje gelopen. Zo vind ik de tocht is erg afwisselend. De meeste stukken gaan over onverharde wegen. Er zijn een aantal mooie tussen doorpaadjes en het kruist een aantal natuurgebieden.
